ልብ፣ ደም ግፊት፣ ስኳር Heart, blood pressure & diabetes · 22 pages

ስለዚህ ክፍል (About this series)

የደም ግፊት፣ የስኳር በሽታና የልብ በሽታ በኢትዮጵያ በፍጥነት እየጨመሩ ናቸው። ሦስቱም አንድ የሚያመሳስላቸው ነገር አለ፦ በመጀመሪያ ምንም ስሜት አይሰጡም። ለዚህ ነው ጸጥተኛ ገዳዮች የሚባሉት። በዚህ ቪዲዮ ስለ የደም ግፊት፣ ስለ ጨው፣ ስለ እንቅስቃሴ እና ስለ ልብ ጤና እንመለከታለን።

በመጀመሪያ የደም ግፊት ወይም ብላድ ፕሬሸር ምንድን ነው? ልብ ደምን ወደ ሰውነት ሲልክ በደም ሥሮች ግድግዳ ላይ ግፊት ይፈጥራል። ይህ ግፊት ሁልጊዜ ከመጠን በላይ ከፍ ብሎ ሲቆይ የደም ግፊት በሽታ ወይም ሃይፐርቴንሽን ይባላል።

ችግሩ ምንድን ነው? ከፍተኛ ግፊት የደም ሥሮችን ግድግዳ ቀስ በቀስ ይጎዳል። ልብ የበለጠ እንዲሰራ ያስገድደዋል፤ ልብም ይወፍራል ከዚያም ይዳከማል። ኩላሊትን ይጎዳል፣ የዓይን ሥሮችን ይጎዳል፣ እና የስትሮክ አደጋን በእጅጉ ይጨምራል።

አብዛኛው ሰው ምንም ምልክት አይሰማውም። አንዳንድ ጊዜ ራስ ምታት፣ ማዞር ወይም የአፍንጫ ደም ሊኖር ይችላል፤ ሆኖም ግን በእነዚህ ላይ መተማመን አይቻልም። ብቸኛው መንገድ መለካት ነው። ከሠላሳ ዓመት በላይ የሆነ ሰው ቢያንስ በዓመት አንድ ጊዜ የደም ግፊቱን መለካት አለበት።

አሁን ወደ ጨው እንሂድ። ጨው በሰውነት ውስጥ ውሃን ያስቀራል፤ ይህም የደም መጠንን ይጨምራል፤ የደም መጠን ሲጨምር ግፊቱም ይጨምራል። የዓለም ጤና ድርጅት በቀን ከአንድ የሻይ ማንኪያ ጨው በታች እንዲወሰድ ይመክራል።

ጨው ከምንጨምረው በላይ በተዘጋጁ ምግቦች ውስጥ አለ። የተዘጋጁ ሾርባዎች፣ የታሸጉ ምግቦች፣ ቁርጥራጭ ስጋ፣ አንዳንድ ዳቦዎችና ብስኩቶች ብዙ ጨው አላቸው። በምግብ ጠረጴዛ ላይ ተጨማሪ ጨው አለመጨመር ቀላል ጅምር ነው። በምትኩ ቅመማ ቅመም፣ ሎሚ፣ ነጭ ሽንኩርትና ዝንጅብል ጣዕም ይሰጣሉ።

ቀጥሎ ስለ እንቅስቃሴ እንነጋገር። መደበኛ እንቅስቃሴ የደም ግፊትን ይቀንሳል፣ የስኳር መጠንን ይቆጣጠራል፣ ክብደትን ይቀንሳል፣ እና ጭንቀትን ያቃልላል። የሚያስፈልገው ውድ ጂም አይደለም።

በሳምንት ቢያንስ አንድ መቶ ሃምሳ ደቂቃ መጠነኛ እንቅስቃሴ ይመከራል፤ ይህ ማለት በቀን ሃያ ደቂቃ ገደማ ነው። በፍጥነት መራመድ፣ ደረጃ መውጣት፣ የቤት ሥራ መስራት፣ እርሻ መስራት ሁሉም ይቆጠራሉ። ትንፋሽዎ ትንሽ ሲፈጥን በቂ ነው።

የስኳር በሽታና የልብ በሽታ በጣም የተሳሰሩ ናቸው። የስኳር በሽታ ያለበት ሰው የልብ ድካም ወይም ሃርት አታክ የመያዝ እድሉ ከፍ ያለ ነው። ስለዚህ ስኳርን መቆጣጠር ብቻ በቂ አይደለም፤ ግፊትንና ኮሌስትሮልንም አብሮ መቆጣጠር ያስፈልጋል።

ሲጋራ ማጨስ ሁሉንም ያባብሳል። የደም ሥሮችን ያጠባል፣ ግፊትን ይጨምራል፣ እና የልብ በሽታ አደጋን በእጥፍ ያሳድጋል። ማቆም በማንኛውም ዕድሜ ይጠቅማል።

እነዚህ ምልክቶች ካሉ ወዲያውኑ ወደ ሕክምና ይሂዱ፦ የደረት ህመም ወይም ጫና በተለይ ወደ ክንድ፣ አንገት ወይም መንጋጋ የሚሰራጭ፣ ድንገተኛ የትንፋሽ ማጠር፣ የፊት መጣመም፣ የአንድ ወገን ድክመት፣ የንግግር መደናገር፣ ወይም ድንገተኛ ከባድ ራስ ምታት።

መድኃኒት የታዘዘልዎ ከሆነ ስሜት ስለተሻለዎት ብቻ አያቋርጡ። የደም ግፊት መድኃኒት ዕድሜ ልክ ሊሆን ይችላል፤ ይህ ውድቀት ሳይሆን ጥበቃ ነው።

ይህ ቪዲዮ ለትምህርት ብቻ ነው። ለግል ሕክምና ምክር የጤና ባለሙያዎን ያማክሩ። ተጨማሪ የጤና ትምህርት ለማግኘት ይህን ቻናል ይቀላቀሉ።

ስለ ክብደትም ማወቅ ያስፈልጋል። በተለይ በሆድ አካባቢ የሚከማች ስብ ከልብ በሽታና ከስኳር በሽታ ጋር በእጅጉ የተያያዘ ነው። ትንሽ ክብደት መቀነስ እንኳን ማለትም ከአምስት እስከ አስር በመቶ የደም ግፊትንና የስኳር መጠንን በሚያስደንቅ ሁኔታ ያሻሽላል።

እንቅልፍም ትልቅ ሚና አለው። በቂ እንቅልፍ ማጣት የደም ግፊትን ይጨምራል። እንዲሁም ማንኮራፋትና በእንቅልፍ ውስጥ ትንፋሽ መቆም ካለ ለሐኪም መንገር ያስፈልጋል፤ ይህ የልብ ጫና ሊጨምር ይችላል።

በመጨረሻም አትክልትና ፍራፍሬ የበዛበት፣ ፋይበር ያለው፣ እና የተቀነሰ ቅባት ያለው ምግብ ልብን ይጠብቃል። ጥብስን መቀነስ፣ በእንፋሎት ማብሰል ወይም መጥበስ ሳይሆን ማብሰል ይመረጣል።