እርግዝናና ወሊድ Pregnancy & childbirth · 21 pages

ስለዚህ ክፍል (About this series)

በኢትዮጵያ ብዙ እናቶች በእርግዝናና በወሊድ ወቅት ሕይወታቸውን ያጣሉ። አሳዛኙ ነገር ግን አብዛኞቹ እነዚህ ሞቶች መከላከል የሚቻሉ መሆናቸው ነው። በዚህ ቪዲዮ ውስጥ በእርግዝና ወቅት ምን መጠበቅ እንዳለብን፣ የትኞቹ ምልክቶች አደገኛ እንደሆኑ፣ እና መቼ ወዲያውኑ ወደ ጤና ተቋም መሄድ እንዳለብን እንመለከታለን።

በመጀመሪያ ስለ የእርግዝና ክትትል እንነጋገር። የእርግዝና ክትትል ወይም አንቲናታል ኬር ማለት እርጉዝ እያሉ በመደበኛነት ወደ ጤና ተቋም ሄዶ መመርመር ማለት ነው። የዓለም ጤና ድርጅት ቢያንስ ስምንት ጊዜ ክትትል እንዲደረግ ይመክራል። በእያንዳንዱ ጉብኝት የደም ግፊትዎ ይለካል፣ ክብደትዎ ይመዘናል፣ የሽንት ምርመራ ይደረጋል፣ የሕፃኑም እድገት ይታያል።

ለምንድን ነው ይህ አስፈላጊ የሆነው? ምክንያቱም አብዛኞቹ አደገኛ ችግሮች በመጀመሪያ ምንም ስሜት አይሰጡም። የደም ግፊት መጨመር፣ የደም ማነስ ወይም አኒሚያ፣ እና የስኳር መጠን መዛባት ሁሉም ያለ ምልክት ሊጀምሩ ይችላሉ። በክትትል ወቅት ግን ቀድመው ይታወቃሉ።

የደም ማነስ ወይም አኒሚያ በኢትዮጵያ በጣም የተለመደ ነው። እርጉዝ ሴት የደም ማነስ ካለባት በወሊድ ወቅት ለሚከሰት የደም መፍሰስ የመቋቋም አቅሟ ይቀንሳል። ድካም፣ የትንፋሽ ማጠር፣ የቆዳና የዓይን ውስጠኛ ክፍል መገርጣት ምልክቶቹ ናቸው። ቀላል የደም ምርመራ ይህን ያሳያል፤ ሕክምናውም ብረት መውሰድ ነው።

አሁን ወደ አንድ በጣም አደገኛ ሁኔታ እንሂድ። ፕሪኤክላምፕሲያ ይባላል። ይህ ከሃያኛው ሳምንት እርግዝና በኋላ የደም ግፊት ከፍ ሲልና በሽንት ውስጥ ፕሮቲን ሲገኝ የሚከሰት ሁኔታ ነው። የደም ሥሮች ይጠባሉ፣ ወደ እንግዴ ልጅ ወይም ፕላሴንታ የሚሄደው ደም ይቀንሳል፣ ሕፃኑም በበቂ ምግብና ኦክስጅን አያገኝም።

የፕሪኤክላምፕሲያ ምልክቶች እነዚህ ናቸው፦ ከባድ ራስ ምታት፣ የእይታ መደብዘዝ ወይም ብልጭታ ማየት፣ በላይኛው የሆድ ክፍል በቀኝ በኩል ህመም፣ የፊት፣ የእጅና የእግር ድንገተኛ ማበጥ፣ እንዲሁም ማስመለስ። እነዚህ ምልክቶች ካሉ ወዲያውኑ ወደ ጤና ተቋም መሄድ ያስፈልጋል።

ካልታከመ ፕሪኤክላምፕሲያ ወደ ኤክላምፕሲያ ሊያድግ ይችላል። ኤክላምፕሲያ ማለት እርጉዝ ሴት መንቀጥቀጥ ወይም መጣል ሲጀምር ነው። ይህ የእናትንም የሕፃኑንም ሕይወት አደጋ ላይ የሚጥል አስቸኳይ ሁኔታ ነው። ሕክምናው በጤና ተቋም ውስጥ ብቻ ሊሰጥ ይችላል።

ማግኒዥየም ሰልፌት የሚባል መድኃኒት መንቀጥቀጡን ለመከላከልና ለማቆም ይሰጣል። ይህ መድኃኒት በጤና ተቋም ውስጥ ይገኛል፤ በቤት ውስጥ ሊሰጥ የሚችል አይደለም። ስለዚህ ማስተላለፍ ሳይሆን ማፋጠን ነው የሚያስፈልገው።

ቀጥሎ ስለ ወሊድ በኋላ የደም መፍሰስ እንነጋገር። ፖስትፓርተም ሄመሬጅ ይባላል። በዓለም ዙሪያ ለእናቶች ሞት ዋነኛው ምክንያት ይህ ነው። ከወሊድ በኋላ ማህጸን መኮማተር ወይም መጨበጥ አለበት። ይህ መኮማተር የተከፈቱትን የደም ሥሮች ይዘጋል። ማህጸኑ ካልተኮማተረ ግን ደሙ አይቆምም።

አደገኛ የሆኑት ምልክቶች እነዚህ ናቸው፦ በአንድ ሰዓት ውስጥ ከአንድ በላይ ሞዴስ ሙሉ በሙሉ መርጠብ፣ ትልልቅ የደም እብጠቶች መውጣት፣ ማዞር፣ የልብ ምት መፍጠን፣ የቆዳ መገርጣት፣ እና ራስን መሳት። ከእነዚህ አንዱ ካለ ወዲያውኑ የሕክምና እርዳታ ይፈልጉ።

ለዚህ ነው በጤና ተቋም ውስጥ በባለሙያ መውለድ በጣም አስፈላጊ የሆነው። በጤና ተቋም ውስጥ ደም መስጠት፣ ማህጸንን የሚያኮማትሩ መድኃኒቶች መስጠት፣ እና አስፈላጊ ከሆነም ቀዶ ጥገና ወይም ሲዘሪያን ማድረግ ይቻላል። በቤት ውስጥ እነዚህ ሁሉ አይገኙም።

ከወሊድ በኋላ ስላሉት የመጀመሪያዎቹ ቀናትም ማወቅ ያስፈልጋል። እናት በመጀመሪያዎቹ ሃያ አራት ሰዓታት ውስጥ በቅርበት መታየት አለባት፤ አብዛኛው አደገኛ የደም መፍሰስ የሚከሰተው በዚህ ጊዜ ነው። ሕፃኑም ወዲያውኑ ጡት መጥባት መጀመር አለበት። የመጀመሪያው ወተት ወይም ኮሎስትረም ሕፃኑን ከበሽታ የሚከላከል ጠቃሚ ንጥረ ነገር አለው፤ መጣል የለበትም።

የልጅ ልደት ክፍተትም ጠቃሚ ነው። በሁለት ልደቶች መካከል ቢያንስ ሁለት ዓመት ልዩነት መኖሩ የእናትንም የሕፃኑንም ጤና ይጠብቃል። ስለ ቤተሰብ ምጣኔ አማራጮች ከጤና ባለሙያዎ ጋር መወያየት ይችላሉ።

አሁን ስለ መከላከል እንነጋገር። እርጉዝ ሴቶች ፎሊክ አሲድና አይረን ወይም ብረት እንዲወስዱ ይመከራል። ፎሊክ አሲድ የሕፃኑን የአከርካሪና የአንጎል እድገት ችግር ይከላከላል፤ ብረት ደግሞ የደም ማነስን ይከላከላል። እነዚህን ከመፀነስ በፊት መጀመር የተሻለ ነው።

በተጨማሪም የቴታነስ ክትባት መውሰድ፣ ጤናማና የተመጣጠነ ምግብ መመገብ፣ በቂ እረፍት ማድረግ፣ ሲጋራና አልኮል ማስወገድ፣ እንዲሁም ወባ ባለበት አካባቢ በአጎበር ስር መተኛት ያስፈልጋል።

ስለ ወሊድ እቅድም አስቀድሞ ማሰብ ያስፈልጋል። የት እንደሚወልዱ፣ እንዴት ወደዚያ እንደሚደርሱ፣ ማን አብሮ እንደሚሄድ፣ እና ገንዘብ እንዴት እንደሚዘጋጅ አስቀድሞ መወሰን ሕይወት ያድናል። አደጋ ሲከሰት ለማሰብ ጊዜ የለም።

እነዚህ ምልክቶች ካሉ ወዲያውኑ ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ፦ ከወር አበባ በላይ የሆነ የደም መፍሰስ፣ ከባድ የሆድ ህመም፣ ከባድ ራስ ምታት ከእይታ መደብዘዝ ጋር፣ ትኩሳት፣ ውሃ መፍሰስ፣ የሕፃኑ እንቅስቃሴ መቀነስ ወይም መቆም፣ እና መንቀጥቀጥ።

እርግዝና በሽታ አይደለም። ሆኖም ግን ጥንቃቄና ክትትል የሚፈልግ ወቅት ነው። መደበኛ ክትትል ማድረግ፣ በጤና ተቋም መውለድ፣ እና የአደጋ ምልክቶችን ማወቅ የእናትንም የሕፃኑንም ሕይወት ያድናል።

ይህ ቪዲዮ ለትምህርት ብቻ ነው። ለግል ሕክምና ምክር የጤና ባለሙያዎን ያማክሩ። ተጨማሪ የጤና ትምህርት ለማግኘት ይህን ቻናል ይቀላቀሉ።