Tasa du’uu daa’immanii (SIDS): akkamitti hirriba nageenyaa qopheessina
Sudden infant death syndrome (SIDS) and safer sleep
Viidiyoo · Dr. Abera Olani
Barreeffama: Hikimna · 2026-10-29
Maal jechuudha?
Tasa du’uun daa’immanii (sudden infant death syndrome, SIDS) du’a tasaa fi sababni isaa hin beekamne kan daa’ima fayyaa fakkaatu, umuriin isaa waggaa tokkoo gadi ta’e, yeroo rafu mudatudha. Maatiin daa’ima fayyaa qabu rafsiisanii yeroo deebi’anii ilaalan, daa’imni lubbuun hin jiru. Duraan dhibeen beekame hin turre.
SIDS dhibee hin baay’anne dha. Garuu ji’oota jahan jalqabaa keessatti caalaatti mudata, hanga ji’a 12tti immoo mudachuu danda’a. Sababni isaa guutummaan hin beekamu; garuu wantoonni carraa isaa dabalan beekamaniiru. Maatiin wantoota kana irraa eeguun carraa isaa hir’isuu danda’u.
Viidiyoo kana keessatti ogeessi fayyaa daa’immanii wantoota carraa SIDS dabalan fi akkamitti hirriba nageenyaa qopheessuu akka dandeenyu ibsa.
Mallattoolee balaa
Kanneen armaan gadii keessaa tokko daa’ima keessan irratti yoo argitan, hatattamaan gargaarsa barbaadaa (US 911; Finfinneetti ambulaansii Fannoo Diimaa 907; bakka biraatti tajaajila hatattamaa naannoo keessanii):
- Daa’imni hin hafuurfatu, ykn hafuurri isaa dhaabbachaa deebi’a.
- Daa’imni hin dammaqu, ykn guutummaan laafee hin socho’u.
- Bifni hidhii, fuulaa ykn qaamaa cuquliisa, boora ykn adii ta’a.
- Hafuura baafachuu ni rakkata, ykn garaan isaa hafuura waliin baay’ee ol gadi seena.
- Ho’a qaamaa: daa’ima ji’a 3 gadii irratti ho’i qaamaa ol ka’uun yeroo hunda ogeessa hatattamaan barbaachisa.
Mana keessatti maal gochuu dandeenya?
- Yeroo hirribaa hunda, guyyaas halkanis, daa’ima hanga waggaa tokkootti dugdaan rafsiisaa. Garaan ykn cinaachaan hin rafsiisinaa.
- Yeroo dammaqee jiruu fi namni isa ilaalu jiru, garaan ciibsuun (tummy time) gaarii dha. Yeroo hirribaa garuu dugdaan deebisaa.
- Daa’imni kutaa keessan keessatti, garuu siree ykn qaaxxaa mataa isaa irra haa rafu. Siree tokko irra waliin rafuun carraa balaa dabala.
- Firaashiin isaa jajjabaa fi diriiraa haa ta’u; firaashii baay’ee laafaa ykn gadi seenu irra hin rafsiisinaa. Sofaa ykn barcuma irra daa’ima waliin hin rafinaa.
- Siree isaa irraa boraatii, uffata laafaa, meeshaa taphaa fi waan fuula isaa haguuguu danda’u hundumaa fuudhaa.
- Uffata baay’ee itti hin uffisinaa; kutaan isaa ho’a baay’ee hin ta’in. Ho’i baay’ee (overheating) carraa SIDS dabala.
- Tamboo fi aaraa biraa (aaraa ibiddaa, cilee ykn qoraanii) mana keessaa fi naannoo daa’imaa irraa fageessaa. Yeroo ulfaa fi erga dhalatee booda tamboo hin xuuxinaa.
- Haati fi namni daa’ima kunuunsu alkoolii fi qoricha hirriba fidu irraa haa eeggatu.
- Danda’ametti harma hoosisaa, talaallii daa’imaa yeroon isaa akka argatu godhaa.
- Haadha buddeenaa (pacifier) yeroo hirribaa kennuun carraa hir’isuu danda’a. Harma kan hoosiftan yoo ta’e, hanga harma hoosisuun gaarii ta’ee jabaatutti (gara ji’a tokkootti) eegaa. Damma ykn waan mi’aawaa itti hin dibinaa.
- Daa’ima waggaa tokkoo gadiif damma hin kenninaa; damma keessa bakteeriyaan dhibee cimaa (infant botulism) fidu jiraachuu danda’a.
Yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna?
- Mallattoolee balaa armaan olii keessaa tokko yoo jiraate, hatattamaan gargaarsa hatattamaa bilbilaa; hin eeginaa.
- Daa’imni keessan dursee dhalate (ji’a ulfaa 9 osoo hin guutin), ulfaatina xiqqaa qabaate, ykn hirriba isaa irratti yaaddoo yoo qabaattan, waa’ee hirriba nageenyaa ogeessa fayyaa waliin mari’adhaa.
- Daa’imni yeroo rafu hafuura dhaabuu ykn hafuura baafachuu rakkachuu yoo argitan, ogeessa fayyaa daa’immanii hatattamaan agarsiisaa.
Gaaffilee ogeessa fayyaaf
- Siree ykn qaaxxaa akkamii daa’ima kootiif filachuu qaba?
- Daa’imni koo yeroo of gargalchuu jalqabu maal gochuu qaba?
- Haadha buddeenaa yoom jalqabuu danda’a?
- Talaalliin daa’ima kootii guutuu dhaa?
Maddoota
- https://www.nhs.uk/baby/caring-for-a-newborn/sudden-infant-death-syndrome-sids/
- https://safetosleep.nichd.nih.gov/reduce-risk/reduce
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35385121/
- https://www.nhs.uk/baby/weaning-and-feeding/foods-to-avoid-giving-babies-and-young-children/
Gaaffilee fi deebii
Gaaffii jalqabaa gaafadhaa.
Mata dureewwan walqabatan
Cilee mana keessatti bobeessuu fi summii kaarboon monooksaayidii
የአራስ ሕፃን አደገኛ ምልክቶች
በመጀመሪያዎቹ ስድስት ወራት ጡት ማጥባት
የሕፃናት ክትባት፣ ያመለጡ መጠኖችና የኩፍኝ መከላከያ Kun barnootaaf qofa; gorsa yaalaa dhuunfaa hin bakka bu’u. Balaa hatattamaa irratti tajaajila naannoo keessanii waamaa; Ameerikaatti 911.
Barreeffamoota hunda · Waa’ee keenya · Nu quunnamaa