ከወሊድ በኋላ የሚከሰት ድባቴ (postpartum depression)፦ ምልክቶቹ፣ ሕክምናውና እርዳታ የሚያስፈልግበት ጊዜ
Depression after giving birth (postpartum depression): signs, treatment and when to get help
ቪዲዮ · Dr. Hareg
ጽሑፍ፦ ሕክምና · Prepared by Hikimna · 2026-10-31
ምንድን ነው?
ይህ ጽሑፍ "ከወለድኩ በኋላ ከባድ ነገር እያሳለፍኩ ነው፤ ስለ ድባቴ አስተምሪኝ" ለሚለው የአንዲት እናት ጥያቄ መልስ ይሰጣል። የሚመለከተው ከወሊድ በኋላ የሚከሰትን ድባቴ (postpartum depression ወይም postnatal depression) ነው።
ከወሊድ በኋላ የሚከሰት ድባቴ ልጅ ከተወለደ በኋላ የሚመጣ የተለመደ የአእምሮ ጤና ችግር ነው፤ በሕክምና ብዙ ጊዜ ይሻላል። NHS። በዓለም ዙሪያ አዲስ ከወለዱ እናቶች መካከል 13 በመቶ ገደማ የአእምሮ ጤና ችግር ያጋጥማቸዋል፤ በአብዛኛው ድባቴ ነው። በታዳጊ አገሮች ይህ ቁጥር ወደ 20 በመቶ ይጠጋል። WHO። በቪዲዮው እንደተገለጸው ከመቶ እናቶች እስከ አሥራ አምስት ገደማ ሊያጋጥማቸው ይችላል።
መንስኤው አንድ ብቻ አይደለም። የሆርሞን ለውጥ፣ የእንቅልፍ ማጣት፣ የአዲስ ልጅ እንክብካቤ ጫናና የዘር (genetic) ተጋላጭነት በአንድነት ሚና ይጫወታሉ። NIMH። የእናትየዋ ጥፋት አይደለም፤ እርዳታ መጠየቅም ደካማነት አይደለም።
ከወሊድ በኋላ ባሉት የመጀመሪያ ቀናት ሐዘን፣ ጭንቀትና ቁጣ መሰማት በጣም የተለመደ ሲሆን "ቤቢ ብሉዝ" (baby blues) ይባላል፤ ብዙውን ጊዜ በሁለት ሳምንት ውስጥ ይጠፋል። ስሜቱ ከዚያ በላይ ከቆየ፣ ከባሰ ወይም ኑሮን መቋቋም ካስቸገረ ድባቴ ሊሆን ስለሚችል እርዳታ ያስፈልጋል። NHS።
አደገኛ ምልክቶች
ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦
- ራስን የመግደል ወይም ራስን የመጉዳት ሐሳብ።
- ልጁን የመጉዳት ሐሳብ።
- የሌሉ ነገሮችን ማየት ወይም መስማት፣ እውነት ያልሆኑ እምነቶች፣ ግራ መጋባት ወይም ከልክ ያለፈ መፈንደቅና እንቅልፍ ሳይፈልጉ መቆየት። ይህ ከወሊድ በኋላ የሚከሰት የአእምሮ መቃወስ (postpartum psychosis) ሊሆን ይችላል፤ ሆስፒታል መግባትን የሚጠይቅ አስቸኳይ ሁኔታ ነው። NIMH።
- ምግብ አለመብላት፣ ራስን አለመንከባከብ ወይም ልጁን መመገብና መንከባከብ ሙሉ በሙሉ አለመቻል።
አሜሪካ ውስጥ 911 ይደውሉ፤ ራስን የማጥፋት ሐሳብ ካለ 988 ይደውሉ ወይም መልዕክት ይላኩ። አዲስ አበባ ውስጥ የቀይ መስቀል አምቡላንስ 907 ይደውሉ። በሌላ ቦታ ያሉ የአካባቢዎን የአደጋ ጊዜ አገልግሎት ይጠቀሙ። ሴትየዋን ብቻዋን አይተዉዋት።
ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?
- ስሜትዎን ለባለቤትዎ፣ ለቤተሰብ ወይም ለቅርብ ጓደኛ በግልጽ ይንገሩ። በቪዲዮው እንደተገለጸው በግልጽ ማውራት በጣም ይጠቅማል።
- ለልጁ እንክብካቤ፣ ለምግብ ዝግጅትና ለቤት ሥራ እርዳታ ይጠይቁ።
- የቻሉትን ያህል ይተኙና ያርፉ፤ ቤተሰብ ሌሊት በተራ ቢያግዝ ይጠቅማል።
- በየቀኑ አጭር የእግር ጉዞ ማድረግና የሚያስደስትዎትን ትንሽ ነገር ማድረግ ይሞክሩ። NHS።
- ስሜቱን ለመቋቋም አልኮል ወይም ሌላ ዕፅ አይጠቀሙ።
- ቤተሰብ፦ "ልጅ ወልደሽ ለምን ታለቅሻለሽ?" ከማለት ይልቅ ያዳምጡ፣ ያግዙና ወደ ሐኪም እንድትሄድ ያበረታቱ። ይህ ስሜት በእናትየዋ ቁጥጥር ሥር ያለ አይደለም።
- በራስዎ ብቻ "ታግሼ አልፈዋለሁ" ብለው ሕክምናን አያዘግዩ።
ምልክቶች
- አብዛኛውን ቀን የሚቆይ ሐዘን ወይም የባዶነት ስሜት።
- ቀድሞ ያስደስቱ የነበሩ ነገሮች አለማስደሰት።
- ጠዋት ሲነሱ ጉልበት ማጣትና ከፍተኛ ድካም።
- ተስፋ መቁረጥ፣ የጥፋተኝነት ወይም "ጥሩ እናት አይደለሁም" የሚል ስሜት።
- ሁልጊዜ መጨነቅ፣ መፍራት፣ መቁጣት ወይም እረፍት ማጣት።
- ልጁ ሲተኛም እንቅልፍ አለመተኛት፣ ወይም ከመጠን በላይ መተኛት።
- ትኩረት ማድረግና መወሰን መቸገር።
- ከልጁ ጋር መቀራረብ መቸገር ወይም ልጁን መንከባከብ አለመቻል።
ምልክቶቹ በእርግዝና ወቅት፣ ከወሊድ በኋላ ወዲያውኑ ወይም እስከ አንድ ዓመት ድረስ ሊጀምሩ ይችላሉ። NHS።
ሐኪም መቼ ማየት?
- ሐዘን፣ ጭንቀት ወይም የጉልበት ማጣት ከወሊድ በኋላ ከሁለት ሳምንት በላይ ከቆየ ወይም እየባሰ ከሄደ። NIMH።
- ከላይ ካሉት ምልክቶች ጥቂቶቹ ብቻ ቢኖሩም፤ ቶሎ ከታከሙ የመሻል ዕድሉ ከፍ ያለ ነው።
- ቀድሞ ድባቴ ወይም ሌላ የአእምሮ ጤና ችግር ከነበረብዎት፣ በእርግዝና ወቅት ቀድሞ ዕቅድ እንዲያወጡ።
- በመጀመሪያ ያዋለደዎትን ሐኪም፣ አዋላጅ ነርስ ወይም የጤና ባለሙያ ያነጋግሩ። እንደ አስፈላጊነቱ ከአእምሮ ሐኪም (psychiatrist) ጋር ይታከማሉ።
ሕክምናው የምክር አገልግሎትን (counselling ወይም talking therapy) እና እንደ አስፈላጊነቱ የድባቴ መድኃኒትን (antidepressant) ያካትታል። ጡት ለሚያጠቡ እናቶች ደህንነታቸው የተጠበቀ መድኃኒቶች አሉ፤ ጡት እንደሚያጠቡ ለሐኪሙ ይንገሩ። NHS። መድኃኒት በራስዎ አይጀምሩ ወይም አያቋርጡ።
መከላከያ
ድባቴ በማንኛውም እናት ላይ ሊከሰት ይችላል። የሚከተሉት ግን ተጋላጭነቱን ይጨምራሉ፦
- ከእርግዝና በፊት ወይም በእርግዝና ወቅት የነበረ ድባቴ፣ ወይም በቤተሰብ ውስጥ የድባቴ ታሪክ። NIMH።
- ከባድ ጭንቀት ያለበት እርግዝና ወይም የቅርብ ጊዜ አስቸጋሪ የሕይወት ክስተት።
- የቤተሰብ ወይም የባለቤት ድጋፍ ማጣት፣ የትዳር ችግር ወይም ጥቃት። NHS።
- በእርግዝና ወቅት ድባቴ ከስኳር (diabetes) ጋር አብሮ ሲኖር ከወሊድ በኋላ የድባቴ ዕድል ይጨምራል። PubMed።
ስለዚህ፦
- በእርግዝና ክትትል ወቅት ስለ ስሜትዎ ለሐኪምዎ በግልጽ ይንገሩ።
- ከወሊድ በኋላ ማን እንደሚያግዝዎት ቀድመው ከቤተሰብ ጋር ይነጋገሩ።
- ብቻዎን አይሁኑ፤ የእናቶች የድጋፍ ቡድን ካለ ይቀላቀሉ።
ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው
- የሚሰማኝ ቤቢ ብሉዝ ነው ወይስ ድባቴ?
- ለእኔ የሚስማማው የምክር አገልግሎት የት ይገኛል?
- መድኃኒት ካስፈለገኝ ጡት እያጠባሁ ልወስደው የምችለው የትኛው ነው?
- ምልክቶቼ ቢባባሱ በአስቸኳይ ማንን ማግኘት አለብኝ?
ምንጮች
- https://www.nhs.uk/conditions/post-natal-depression/
- https://www.nimh.nih.gov/health/publications/perinatal-depression
- https://www.who.int/teams/mental-health-and-substance-use/promotion-prevention/maternal-mental-health
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40769049/
ጥያቄዎችና መልሶች
የመጀመሪያውን ጥያቄ ይጠይቁ።
ተያያዥ ርዕሶች
ድብርት፣ ምልክቶች፣ መገለልና እርዳታ ማግኘት
ራስን የማጥፋት አደጋ ምልክቶችና የቤተሰብ ምላሽ
ጭንቀት
ከወሊድ በኋላ የሚወጣ ደምና ፈሳሽ (lochia)፦ የተለመደው እና ሐኪም ማየት የሚያስፈልገው ለትምህርት ብቻ ነው፤ የግል የሕክምና ምክር አይደለም። ድንገተኛ ችግር ካለ 911 (አሜሪካ) ወይም 907 (አዲስ አበባ)።
ሁሉም ጽሑፎች · ስለ እኛ · ያግኙን