የአእምሮ ጤና Mental health · 11 pages

ስለዚህ ክፍል (About this series)

የአእምሮ ጤና እንደ የሰውነት ጤና ሁሉ ጠቃሚ ነው። ሆኖም ግን ብዙ ጊዜ አይነገርም፤ አይታከምም። በዚህ ቪዲዮ ስለ ድብርት፣ ስለ ጭንቀት፣ እና አንድ ሰው አደጋ ላይ መሆኑን እንዴት ማወቅ እንደሚቻል እንመለከታለን።

በመጀመሪያ ስለ ድብርት ወይም ዲፕሬሽን እንነጋገር። ድብርት ማለት ማዘን ብቻ አይደለም። ሁላችንም እናዝናለን፤ ያ የተለመደ ነው። ድብርት ግን ቢያንስ ለሁለት ሳምንታት የሚቆይና የዕለት ተዕለት ሕይወትን የሚያውክ የሕክምና ሁኔታ ነው።

ምልክቶቹ እነዚህ ናቸው፦ ለረጅም ጊዜ የሚቆይ ሀዘን ወይም ባዶነት፣ በሚወዷቸው ነገሮች ደስታ ማጣት፣ የእንቅልፍ መዛባት፣ የምግብ ፍላጎትና የክብደት ለውጥ፣ ከፍተኛ ድካም፣ የማተኮር ችግር፣ የጥፋተኝነት ስሜት፣ እና ተስፋ መቁረጥ።

ድብርት የባህርይ ድክመት አይደለም። በአንጎል ውስጥ ያሉ ኬሚካሎች መዛባት፣ የዘር ውርስ፣ ከባድ የሕይወት ክስተቶች፣ የረጅም ጊዜ ሕመም እና ብቸኝነት ሁሉም አስተዋጽኦ ያደርጋሉ። ስለዚህ ጥንካሬን መጨመር ሳይሆን ሕክምና ማግኘት ነው መፍትሔው።

አሁን ወደ ጭንቀት ወይም አንዛይቲ እንሂድ። ጭንቀትም እንዲሁ የተለመደ ስሜት ነው። ፈተና ወይም ቃለ መጠይቅ ሲኖር መጨነቅ ተፈጥሮአዊ ነው። ችግር የሚሆነው ግን ጭንቀቱ ያለ ምክንያት ሲመጣ፣ ሲበዛ፣ እና ሕይወትን ማወክ ሲጀምር ነው።

የጭንቀት ምልክቶች የአእምሮም የሰውነትም ናቸው። የልብ ምት መፍጠን፣ የትንፋሽ ማጠር፣ ላብ፣ መንቀጥቀጥ፣ የጡንቻ መወጠር፣ የሆድ ህመም፣ የእንቅልፍ ማጣት፣ እና ሁልጊዜ አደጋ የሚጠብቅ ስሜት።

አንዳንድ ጊዜ ጭንቀቱ በድንገት ይመጣል፤ ይህ የፍርሃት ጥቃት ወይም ፓኒክ አታክ ይባላል። ሰውየው የልብ ድካም የያዘው ወይም የሚሞት ይመስለዋል። አስፈሪ ቢሆንም ግን ራሱ በራሱ አደገኛ አይደለም፤ አብዛኛው በጥቂት ደቂቃዎች ውስጥ ያልፋል። በዝግታና በጥልቀት መተንፈስ ይረዳል።

ለሁለቱም ሁኔታዎች ውጤታማ ሕክምና አለ። የንግግር ሕክምና ወይም ካውንስሊንግ፣ አስፈላጊ ሲሆን መድኃኒት፣ መደበኛ እንቅስቃሴ፣ በቂ እንቅልፍ፣ ከአልኮልና ከጫት መራቅ፣ እና ከሰዎች ጋር መገናኘት ሁሉም ይረዳሉ።

አሁን ወደ በጣም አስፈላጊ ክፍል እንሂድ። አንድ ሰው ራሱን ለመጉዳት ሲያስብ የሚታዩ ምልክቶች አሉ። ስለ ሞት ወይም ስለ ራስን ማጥፋት መናገር፣ ተስፋ ቆርጫለሁ ወይም ሸክም ሆኛለሁ ማለት፣ ከሰዎች መራቅ፣ ንብረት ማከፋፈል፣ ስንብት መሰል ንግግር፣ የአልኮል ወይም የዕፅ አጠቃቀም መጨመር፣ እና ድንገተኛ ያልተለመደ መረጋጋት።

እንዲህ ያለ ምልክት ካዩ ምን ማድረግ አለብዎት? በቀጥታ ይጠይቁ። ራስህን ለመጉዳት እያሰብክ ነው ወይ ብሎ መጠየቅ ሀሳቡን አይዘራም፤ ይልቁንም እፎይታ ይሰጣል። ሳይፈርዱበት ያዳምጡ። ብቻውን አይተውት። አደገኛ ነገሮችን ከአጠገቡ ያርቁ። እና ወዲያውኑ የሕክምና እርዳታ ይፈልጉ።

የማይረዱ ነገሮችም አሉ። ችግሩን ማቃለል፣ ሌሎች ካንተ የባሰ አለባቸው ማለት፣ መስበክ፣ ወይም ሚስጥር ሆኖ እንዲቆይ ቃል መግባት አይጠቅሙም። ሕይወት ሲያዝ ሚስጥር መጠበቅ አይቻልም።

የአእምሮ ጤና ችግር ማፈሪያ አይደለም። እንደ ስኳር በሽታ ወይም እንደ ወባ የሚታከም የጤና ሁኔታ ነው። እርዳታ መጠየቅ የድክመት ሳይሆን የጥንካሬ ምልክት ነው።

ይህ ቪዲዮ ለትምህርት ብቻ ነው። ለግል ሕክምና ምክር የጤና ባለሙያዎን ያማክሩ። ተጨማሪ የጤና ትምህርት ለማግኘት ይህን ቻናል ይቀላቀሉ።

አንድ ተጨማሪ ነገር። በኢትዮጵያ ብዙ ጊዜ የአእምሮ ጤና ችግር በመንፈሳዊ ወይም በባህላዊ መንገድ ብቻ ይታያል። እምነትና ማህበረሰብ ትልቅ ድጋፍ ናቸው፤ ሆኖም ግን የሕክምና እርዳታን መተካት የለባቸውም። ሁለቱም አብረው መሄድ ይችላሉ።

ቤተሰብና ጓደኞችም ትልቅ ሚና አላቸው። አንድ ሰው ሲለወጥ ሲያዩ ዝም ከማለት ይልቅ በቀስታ መጠየቅ፣ አብሮ መቀመጥ፣ እና ወደ ሕክምና አብሮ መሄድ ትልቅ ልዩነት ያመጣል። ብዙ ጊዜ የሚያስፈልገው ምክር ሳይሆን መደመጥ ነው።

እንዲሁም ስለ ጫት፣ ስለ አልኮልና ስለ ሲጋራ ማወቅ ያስፈልጋል። እነዚህ ጊዜያዊ እፎይታ የሚሰጡ ቢመስሉም ድብርትንና ጭንቀትን ያባብሳሉ፤ የእንቅልፍ ጥራትንም ያበላሻሉ።