Mukaa’uu (dipireeshinii): mallattoolee, sababoota fi gargaarsa argachuu

Mukaa’uun (depression) dhibee sammuu baramaa fi yaalamuu danda’u dha. Gadduu yeroo gabaabaa nama hunda mudatu irraa adda. Mallattooleen isaa guyyaa keessaa yeroo baay’ee, guyyaa guyyaatti, torban lamaa ol yoo turan mukaa’uu ta’uu danda’a. Dadhabina, laafina ykn amantii dhabuu irraa kan dhufu miti.

Mallattoolee beekamoo:

• Gaddaa fi abdii kutachuu yeroo dheeraa turu.
• Waan duraan nama gammachiisan irratti fedhii dhabuu.
• Dafanii aaruu, of jibbuu ykn of xiqqeessuu.
• Humna dhabuu fi dadhabbii.
• Hirriba baay’isuu ykn hirriba dhabuu; fedhii nyaataa jijjiiramuu.
• Waa murteessuu fi xiyyeeffachuu dadhabuu.
• Waa’ee du’aa ykn of miidhuu yaaduu.

Sababoota fi wantoota carraa isaa dabalan:

• Taatee jireenyaa ulfaataa: nama jaallatan du’aan dhabuu, rakkoo maallaqaa, hojii dhabuu, hiika (divorce), balaa ykn dhiphina hojii.
• Dhukkuba qaamaa yeroo dheeraa turu.
• Maatii keessatti mukaa’uun yoo jiraate.
• Ulfaa fi da’umsa booda (postnatal depression).
• Kophummaa fi maatii fi hiriyyoota irraa adda ba’uu.
• Alkoolii fi araada fayyadamuu; kun mukaa’uu hammeessuu danda’a.

Yeroo tokko tokko sababni ifa hin taane jiraachuu danda’a.

• Hiriyyoota fi maatii wajjin haasa’aa; of hin dhoksinaa.
• Sochii qaamaa yeroo hunda godhaa; guyyaatti daqiiqaa 20 deemsa salphaa jalqabuu dandeessu.
• Hirriba fi nyaata yeroo isaa eegaa.
• Waan duraan isin gammachiisu (kitaaba dubbisuu, taphataa, waan bashannansiisu ilaaluu) itti fufaa.
• Namoota biroo gargaaruu fi hojii xiqqaa hojjechuu yaalaa.
• Rakkoo maatii ykn hawaasaa sababa ta’e adda baasaa, kan furamuu danda’u furuuf yaalaa.
• Alkoolii fi araada dhiisaa ykn hir’isaa.