ዘፈን፣ ትዝታና ናስታልጃ

Music, memory and nostalgia

በሕክምና ባለሙያ የተገመገመ · Reviewed by a medical professional · 2026-09-20

ምንድን ነው?

የድሮ ዘፈን ሲሰሙ አንድ ሰው ወይም ቦታ በድንገት ትዝ ይልዎታል። ይህ የሚሆነው አእምሯችን ዘፈኑን ያኔ አብረውን ከነበሩት ሰዎች፣ ከቦታውና ከተሰማን ኢሞሽን (emotion) ጋር ኮኔክት ስለሚያደርገው ነው። ሙዚቃ በአእምሮ ውስጥ አስተሳሰብን፣ እንቅስቃሴንና ስሜትን የሚያስተዳድሩ ብዙ ክፍሎችን…

አደገኛ ምልክቶች

ራስን የመጉዳት ወይም ሕይወትን የማጥፋት ሐሳብ ካለ። በአሜሪካ 988 ይደውሉ ወይም ቴክስት ያድርጉ፤ ሕይወት አደጋ ላይ ከሆነ 911። NIH NIMH።
ድንገተኛ ግራ መጋባት (confusion)፣ የአንድ ጎን ፊት፣ እጅ ወይም እግር መዛል፣ ወይም መናገር መቸገር ካለ። ይህ ስትሮክ (stroke) ሊሆን ይችላል፤ በአሜሪካ 911 ይደውሉ። በአዲስ አበባ የቀይ መስቀል አምቡላንስ 907 ነው፤ በሌላ ቦታ የአካባቢዎን የድንገተኛ እርዳታ ያነጋግሩ።
በሚያውቁት ቦታ መጥፋት ወይም ራስን መንከባከብ ማቆም ካለ፣ በቅርቡ ሐኪም ያስፈልጋል። NIH NIA።

ቤት ውስጥ

ሙድዎን (mood) የሚያነሳ ዘፈን ይስሙ። ሙዚቃ ውጥረትንና ጭንቀትን ለመቀነስ ሊረዳ እንደሚችል ጥናቶች ያሳያሉ፤ ግን አብዛኛው ምርምር ገና የመጀመሪያ ደረጃ ነው። NIH NCCIH።
ዲሜንሺያ (dementia) ወይም አልዛይመር (Alzheimer's) ያለበት ቤተሰብ ካለዎት፣ የሚያውቀውን የድሮ ዘፈን ያጫውቱለት። ስለ ዘፋኙ ያውሩ፣ ዘፈኑ ታዋቂ ሲሆን ምን ይሠራ እንደነበር ይጠይቁት፣ አብረው ይዝፈኑ ወይም ይደንሱ። NIH NIA።
ሙዚቃ ለዲሜንሺያ ታማሚ የሀዘን ስሜትን ሊቀንስና የሕይወት ጥራትን ሊያሻሽል ይችላል፤ ግን የማስታወስ ችሎታን አይመልስም። ሕክምናን አይተካም።
ሙዚቃን ከጓደኞችና ከቤተሰብ ጋር ያጋሩ። ከሰዎች ጋር መሆን፣ በቂ እንቅልፍ፣ እንቅስቃሴና ጥሩ አመጋገብ ለአእምሮ ጤና ይረዳሉ።
«አእምሮን ያሳላል» የሚሉ ያልተረጋገጡ ኪኒኖችና ሰፕሊመንቶች (supplements) ሳይመክሩ አይግዙ። ገንዘብ ሊያባክኑ ወይም ከሌላ መድኃኒት ጋር ሊጋጩ ይችላሉ።

ምልክቶች

ዘፈን በሰውነትዎ ላይ የሚያመጣው የተለመደ ነገር፦

አንድ ሰው፣ ቦታ ወይም ጊዜ በድንገት ትዝ ማለት።
ፈገግታ፣ ደስታ፣ ወይም ትንሽ ሀዘንና ናፍቆት አብሮ መሰማት።
ዘፈኑን ከልጅነት ወይም ከወጣትነት ጋር ማያያዝ።
ውጥረት (stress) ሲኖር ዜማ መስማት መረጋጋት ማምጣት።

እነዚህ የተለመዱ የአእምሮ ሥራዎች ናቸው፤ ብቻቸውን የጤና ችግር አያመለክቱም።

ሐኪም መቼ ማየት?

አንዳንዴ ስም ወይም ቁልፍ መርሳት በማንኛውም ዕድሜ የተለመደ ነው። ግን መርሳቱ የዕለት ሥራን፣ መንዳትን ወይም ስልክ መጠቀምን ካስቸገረ ሐኪም ያማክሩ።
አንድን ጥያቄ ደጋግሞ መጠየቅ፣ በሚያውቁት ቦታ መጥፋት፣ መመሪያ መከተል መቸገር፣ ወይም ስለ ጊዜና ሰዎች ግራ መጋባት ካለ። NIH NIA።
የመርሳት ችግር ከሀዘን፣ ከመድኃኒት፣ ከታይሮይድ (thyroid)፣ ከቢ ትዌልቭ (B12) እጥረት ወይም ከእንቅልፍ ችግር ሊመጣ ይችላል። እነዚህ ሲታከሙ መርሳቱ ብዙ ጊዜ ይሻላል፤ ስለዚህ ምክንያቱን ያስመርምሩ።
ናፍቆቱ ወደ ሀዘን ተለውጦ፣ በቀን አብዛኛውን ጊዜ፣ ከሁለት ሳምንት በላይ ከቀጠለ፣ እንቅልፍና ምግብ ከተቀየረ፣ ወይም ተስፋ ማጣት ከተሰማዎት ሐኪም ያነጋግሩ። ዲፕሬሽን (depression) የሚታከም ነው። NIH NIMH።

መከላከያ

የደም ግፊትን (blood pressure) ይቆጣጠሩ፣ ይንቀሳቀሱ፣ ጤናማ ምግብ ይመገቡ፣ አልኮል ይቀንሱ። ይህ ለልብም ለአእምሮም ይጠቅማል።
ብዙውን ጊዜ ሰባት እስከ ስምንት ሰዓት ይተኙ።
አዲስ ነገር ይማሩ፤ በቤተ ክርስቲያን፣ በመስጊድ ወይም በማኅበረሰብ ውስጥ ይሳተፉ።
ብቸኝነት ወይም ሀዘን ለሳምንታት ከቀጠለ እርዳታ ይፈልጉ። NIH NIA።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው