Mallattoolee dhibee tiruu: maal eeggachuu fi yoom yaala barbaaduu qabna?
Liver disease symptoms and when to get help
Viidiyoo · Dr. Abera Olani
Barreeffama: Hikimna · 2026-10-30
Maal jechuudha?
Namni tokko mallattoolee gurguddoo dhibee tiruu gaafate. Tiruun garaa gubbaa mirgaa keessa jirti. Dhibeen tiruu hedduun yeroo jalqabaa mallattoo hin fidan. Mallattoon yoo mul’atan, tiruun yeroo baay’ee duraanuu miidhamtee jirti. Kanaaf mallattoo eeggachuun qofti gahaa miti.
Mallattooleen yeroo jalqabaa mul’achuu danda’an:
- Dadhabbii fi dadhabina yeroo hunda itti dhaga’amu.
- Fedhii nyaataa dhabuu fi osoo hin yaalin ulfaatina qaamaa hir’isuu.
- Garaa laaluu ykn haqqisuu.
- Dhukkubbii ykn miira gaarii hin taane garaa gubbaa mirgaa irratti.
- Qaama hooqsisuu.
Dhibeen yoo cimaa deeme, mallattooleen biroo mul’achuu danda’u:
- Gogaa fi adiin ijaa keelloo ta’uu (jaundice). Gogaa gurraacha irratti adiin ijaa caalaatti mul’ata.
- Fincaan dukkanaa’uu fi sagaraa halluun isaa daalacha ykn adii ta’uu.
- Salphaatti dhiiguu ykn qaama irratti mallattoo dhiigaa (bruising) argachuu.
- Garaa, miilla fi faana miilaa iita’uu.
- Hafuura baafachuu rakkachuu.
- Burjaaja’uu, xiyyeeffachuu dadhabuu, haasaa jallisuu.
Mallattooleen kunneen dhibee tokko qofa hin mirkaneessan. Qorannoon dhiigaa, ultrasound fi madaalliin ogeessaa sababa fi sadarkaa miidhaa adda baasu.
Mallattoolee balaa
Kanneen armaan gadii keessaa tokko yoo jiraate, hatattamaan gargaarsa yaalaa barbaadaa. Ofii keessaniin konkolaachiftanii hin deeminaa; nama biraa gaafadhaa ykn ambulaansii waamaa:
- Dhiiga haqqisuu.
- Sagaraa baay’ee dukkanaa’e ykn gurraacha.
- Tasa burjaaja’uu, haasaa jallisuu ykn dammaquu dadhabuu.
Kanneen armaan gadii irratti guyyuma sana ogeessa fayyaa bira deemaa:
- Gogaa ykn adiin ijaa keelloo ta’uu.
- Hafuura baafachuu rakkachuu.
- Garaa, miilla ykn faana miilaa iita’uu.
Mana keessatti maal gochuu dandeenya?
- Alkoolii irraa fagaadhaa. Alkoolii dhiisuun dhibee tiruu alkooliin dhufu fooyyessuu danda’a.
- Ulfaatina qaamaa fayyaa qabu eegaa; sochii qaamaa fi nyaata madaalawaa hordofaa.
- Talaallii hepatitis B ilaalchisee ogeessa fayyaa gaafadhaa.
- Qoricha, baala ykn dabalata nyaataa fudhattan hunda ogeessa fayyaaf himaa.
- “Tiruu qulqulleessa” kan jedhamu ofumaan hin fayyadaminaa. Yaala ogeessi ajaje qofa hordofaa.
Yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna?
Mallattoolee armaan olii keessaa tokko illee yoo qabaattan, ogeessa fayyaa bira deemaa. Mallattoo osoo hin qabaatin illee, alkoolii baay’ee yoo dhugdan, hepatitis B ykn C yoo qabaattan, ykn ulfaatina qaamaa ol’aanaa fi sukkaara yoo qabaattan, qorannoo tiruu ilaalchisee ogeessa gaafadhaa. Dhibeen tiruu dafee yoo beekame, yaalli fi jijjiiramni jireenyaa akka hin hammaanne gargaaruu danda’u.
Gaaffilee ogeessa fayyaaf
- Mallattooleen koo tiruu irraa dhufuu danda’uu?
- Qorannoo akkamii na barbaachisa?
- Talaallii hepatitis B na barbaachisaa?
Maddoota
- https://www.nhs.uk/conditions/liver-disease/
- https://www.nhs.uk/conditions/cirrhosis/symptoms/
- https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/cirrhosis/symptoms-causes
- https://www.nhs.uk/conditions/jaundice/
Gaaffilee fi deebii
Gaaffii jalqabaa gaafadhaa.
Mata dureewwan walqabatan
Dhibee tiruu: mallattoo eeggachuu malee qorannoo godhaa
Hepatitis B fi C: daddarbuu, qorannoo fi ittisa
Cooma tiruu: nyaata, sochii, alkoolii fi buna
Dhibee tiruu keessatti foon, aannan fi hanqaaquu nyaachuun ni danda’amaa? Kun barnootaaf qofa; gorsa yaalaa dhuunfaa hin bakka bu’u. Balaa hatattamaa irratti tajaajila naannoo keessanii waamaa; Ameerikaatti 911.
Barreeffamoota hunda · Waa’ee keenya · Nu quunnamaa