ሕክምናHikimna · Odeeffannoo fayyaa Afaan Oromootiin
ለትምህርት ብቻ ነው። Educational only.

Daa’imman afaan irratti dhungachuu fi dhibeewwan itti darban

Kissing babies on the mouth and the infections it can pass on

Viidiyoo · Dr. Abera Olani

Barreeffama: Hikimna · 2026-10-29

Maal jechuudha?

Namoonni hedduun daa’ima yeroo argan dhungachuuf ariifatu. Jaalala agarsiisuun gaarii dha. Garuu daa’ima afaan irratti dhungachuun vaayirasii fi bakteeriyaa gororaa (saliva) keessa jiran daa’imatti dabarsuu danda’a. Daa’imman, keessumaa kanneen amma dhalatan, humni qaamaa dhibee ittisu isaanii hin jabaanne; kanaaf dhibeen nama guddaa irratti salphaa ta’e, daa’ima irratti cimaa ta’uu danda’a.

Dhibeewwan dhungannaa fi gororaan daa’imatti darbuu danda’an keessaa:

  • Michii (cold sore, herpes simplex virus): vaayirasiin michii fidu daa’ima amma dhalatetti yoo darbe, dhibee baay’ee hamaa (neonatal herpes) fiduu danda’a. Namni yeroo ammaa michii qabu, ykn dhiyeenya kana michii qabaate, yeroo madaan hin mul’anne illee vaayirasicha dabarsuu danda’a.
  • Vaayirasii RSV: daa’imman waggaa lamaa gadii irratti dhibee sombaa (bronchiolitis) fida. Yeroo baay’ee salphaa dha, garuu daa’imman tokko tokko hospitaala ciisuu barbaachisa.
  • Dhibee harkaa, miilaa fi afaanii (hand, foot and mouth disease): madaa xixiqqaa afaan keessaa fi finniinsa harka fi miila irratti fida.
  • Dhibee dhungannaa (glandular fever): gororaan darba; yeroo baay’ee salphaa dha, garuu darbee darbee cimaa ta’uu danda’a.
  • Bakteeriyaa ilkaan nyaatu: bakteeriyaan ilkaan nyaatu (tooth decay) gororaa nama guddaa irraa daa’imatti darbuu danda’a.
  • Haftee nyaataa fi meeshaa bareedinaa: haftee nyaataa afaan irra jiru, lipistikii ykn dibata hidhii (lip balm) daa’imman tokko tokko irratti aleerjii ykn gogaa aarsuu danda’a.

Mallattoolee balaa

Kanneen armaan gadii keessaa tokko daa’ima keessan irratti yoo argitan, hatattamaan gargaarsa barbaadaa (US 911; Finfinneetti ambulaansii Fannoo Diimaa 907; bakka biraatti tajaajila hatattamaa naannoo keessanii):

  • Daa’imni hafuura baafachuu rakkata, hafuura ariifataa baafata, ykn hafuurri isaa dhaabbachaa deebi’a.
  • Hidhiin ykn arrabni isaa cuquliisa ykn boora ta’a.
  • Daa’imni baay’ee laafee, hin dammaqu ykn hirriba baay’ee qaba.
  • Daa’imni harma ykn aannan hin hodhu, ykn fincaan isaa baay’ee hir’ate.
  • Daa’ima ji’a 3 gadii irratti ho’i qaamaa ol ka’uun.
  • Daa’ima amma dhalate irratti madaan bishaan qabu gogaa, ija ykn afaan irratti mul’ata.
  • Daa’imni aaree hin callisu, ykn finniinsa burcuqqoon irratti dhiibamu illee hin badne qaba.

Mana keessatti maal gochuu dandeenya?

  • Daa’ima afaan irratti hin dhungatinaa. Iddoon nageenya qabu mataa irra dha. Afaan, funyaan fi ija naannoo hin dhungatinaa.
  • Namni michii qabu, ykn dhiyeenya kana michii qabaate, daa’ima hin dhungatin.
  • Namni qufaa, utaalloo ykn mallattoo dhibee biraa qabu daa’ima irraa fagaatee haa turu.
  • Nama maatii dhiyoo hin taane, daa’ima dhungachuu irraa dhorkaa.
  • Namni hundi osoo daa’ima hin tuqin dura harka saamunaa fi bishaaniin haa dhiqatu.
  • Fal’aana fi kubbaayyaa daa’imaa wajjin hin qooddatinaa.
  • Erga nyaattanii booda, ykn lipistikii yoo dibattan, daa’ima fuula irratti hin dhungatinaa.
Yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna?
  • Mallattoolee balaa armaan olii keessaa tokko yoo jiraate, hatattamaan gargaarsa hatattamaa barbaadaa; hin eeginaa.
  • Namni michii qabu daa’ima amma dhalate yoo dhungate, daa’imni mallattoo hin qabaatin illee, ogeessa fayyaa waliin mari’adhaa.
  • Daa’imni madaa afaan keessaa qabaatee yoo dhuguu dide, ykn qufaan isaa yoo hammaate, ogeessa fayyaa agarsiisaa.
  • Ilkaan daa’imaa irratti tuqaa adii ykn gurraacha yoo argitan, ogeessa fayyaa ilkaanii agarsiisaa.
Gaaffilee ogeessa fayyaaf
  • Daa’ima amma dhalate eessa irratti dhungachuun nageenya qaba?
  • Michii yoon qabaadhe, akkamitti daa’ima koo hoosisuu fi kunuunsuu qaba?
  • Daa’ima koo RSV irraa akkamitti eeguu danda’a?
  • Ilkaan daa’ima koo akkamitti eeguu qaba?
Maddoota
  • https://www.nhs.uk/conditions/neonatal-herpes/
  • https://www.nhs.uk/conditions/cold-sores/
  • https://www.nhs.uk/conditions/bronchiolitis/
  • https://www.nhs.uk/conditions/hand-foot-mouth-disease/

Gaaffilee fi deebii

Gaaffii jalqabaa gaafadhaa.

Gaaffiin keessan erga ilaalamee booda asitti mul’ata.

Mata dureewwan walqabatan

ምች (የከንፈር ቁስል) ሲኖርብዎ ሕፃናትን አይሳሙየአራስ ሕፃን አደገኛ ምልክቶችበሕፃናትና ልጆች ላይ ትኩሳት፣ የአደጋ ምልክቶችና ሕክምና መፈለጊያ ጊዜTasa du’uu daa’immanii (SIDS): akkamitti hirriba nageenyaa qopheessina

Kun barnootaaf qofa; gorsa yaalaa dhuunfaa hin bakka bu’u. Balaa hatattamaa irratti tajaajila naannoo keessanii waamaa; Ameerikaatti 911.
Barreeffamoota hunda · Waa’ee keenya · Nu quunnamaa