Mallattoolee dhibee onnee: hafuura ciccituu, miilla dhiita'uu, qufaa halkanii fi yoom gargaarsa barbaaduu qabna
Heart disease warning signs: breathlessness, leg swelling, night cough and when to get help
Viidiyoo · Ethio Tebib Afaan Oromoo
Barreeffama: Hikimna · 2026-10-31
Maal jechuudha?
Dhibeen onnee gosa adda addaa qaba. Tokko tokko dhalootaan dhufu, kaan immoo yeroo keessa umurii keessatti uumamu. Yeroo baay'ee onneen dhiiga qaamaatti sirriitti facaasuu yoo dadhabde (heart failure), dhangala'aan qaama keessatti kuufamee mallattoolee armaan gadii fida.
Mallattooleen kun suuta suutaan dhufuu danda'u, kanaaf namoonni baay'een "dadhabbii qofa" jedhanii bira darbu. Mallattoo kana beekuun dhibee osoo hin hammaatin ogeessa bira gahuuf gargaara.
Mallattoolee baratamoo:
- Hafuura ciccituu ykn hafuura hanqachuu, keessumaa yeroo sochii idilee ykn yeroo ciisan.
- Dadhabbii qaamaa fi humna dhabuu.
- Miilla lamaan dhiita'uu; yeroo quba itti cuqaasan boolli turuu (pitting).
- Onneen yeroo dhahattu namatti dhaga'amuu (palpitations).
- Hafuura argachuuf yeroo rafan boraatii baay'ee fayyadamuu, ykn lafa diriirfamanii rafuu dadhabuu.
- Halkan halkan qufaa.
- Nyaata jibbisiisuu fi garaa raafamuu (nausea).
- Ulfaatina qaamaa akka tasaa baay'ee dabaluu (dhangala'aa kuufame irraa).
- Dhukkubbii laphee ykn qomaa.
- Halkan halkan fincaan baay'achuu.
Mallattoolee balaa
Kanneen keessaa tokko yoo jiraate hatattamaan gargaarsa fayyaa barbaadaa (Finfinnee keessatti ambulaansii Fannoo Diimaa 907; Ameerikaa keessatti 911; biyya biraa keessatti lakkoofsa balaa naannoo keessanii). Ofii keessaniin konkolaachiftanii hin deeminaa:
- Dhukkubbii qomaa cuqqaasu ykn ulfaatu kan hin dhaabbanne, keessumaa gara harkaa, morma, areeda ykn dugdaatti yoo babal'ate.
- Dhukkubbii qomaa wajjin dafqa, garaa raafamuu, mataa naannawuu ykn hafuura ciccituu.
- Hafuura baafachuu baay'ee dadhabuu, dubbachuu dadhabuu.
- Hidhii ykn gogaa cuquliisa, magaalaa ykn diimaa dhabuu.
- Of wallaaluu ykn kufuu.
- Qufaa aakkii adii-diimaa (frothy pink phlegm) baasu.
Mana keessatti maal gochuu dandeenya?
- Mallattoolee armaan olii yoo argitan, "ni darba" jettanii hin turinaa; ogeessa fayyaa bira deemaa.
- Erga dhibeen onnee isinitti mirkanaa'ee booda, yaalii fi hordoffii ogeessi isinii kenne itti fufaa.
- Qoricha onnee ykn dhiibbaa dhiigaa osoo ogeessa hin mariisisin hin dhaabinaa, hin jijjiirinaa.
- Ulfaatina qaamaa keessan yeroo yeroon safaraa; akka tasaa yoo dabale ogeessatti himaa.
- Soogidda nyaataa hir'isaa, tamboo dhiisaa, alkoolii hir'isaa.
Yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna?
- Hafuurri sochii idilee irratti ykn yeroo ciisan yoo isin ciccite.
- Miilli, qurxummiin miillaa ykn garaan yoo dhiita'e.
- Ulfaatinni qaamaa guyyoota muraasa keessatti akka tasaa yoo dabale.
- Halkan qufaa ykn fincaan baay'achuu haaraa yoo argitan.
- Dhukkubbiin qomaa yoo dhufee deemu ykn dafee darbe illee yoo isin yaaddesse.
Ittisa
- Dhiibbaa dhiigaa, sukkaara fi kolestroolii yeroo yeroon qoratamaa.
- Tamboo hin xuuxinaa.
- Sochii qaamaa idilee godhaa; ulfaatina fayyaalessa eeggadhaa.
- Nyaata soogidda fi coomni itti baay'ate hir'isaa.
Gaaffilee ogeessa fayyaaf
- Mallattoon koo onnee irraa dhufuu danda'aa?
- Qorannoo onnee kam na barbaachisa?
- Ulfaatina koo yeroo meeqa safaruu qaba?
- Mallattoo kam yoo argadhe hatattamaan deemuu qaba?
Maddoota
- https://www.nhs.uk/conditions/heart-failure/
- https://www.nhlbi.nih.gov/health/heart-failure/symptoms
- https://www.nhs.uk/symptoms/chest-pain/
- https://www.nhs.uk/conditions/heart-attack/
Gaaffilee fi deebii
Gaaffii jalqabaa gaafadhaa.
Mata dureewwan walqabatan
Amaloota onnee miidhan kudhan fi akkaataa onnee keenya eegnu
Dhiibbaa dhiigaa olka’aa
Dhibee kalee yeroo dheeraa fi qorannoo dursee godhamu
የልብ ድካም የማስጠንቀቂያ ምልክቶችና ፈጣን እርምጃ Kun barnootaaf qofa; gorsa yaalaa dhuunfaa hin bakka bu’u. Balaa hatattamaa irratti tajaajila naannoo keessanii waamaa; Ameerikaatti 911.
Barreeffamoota hunda · Waa’ee keenya · Nu quunnamaa