Jireenya fayyaa qabeessa jiraachuuf: gorsa Dhaabbata Fayyaa Addunyaa (WHO)

Dhaabbanni Fayyaa Addunyaa (WHO) jireenya fayyaa qabeessa jiraachuuf gorsa salphaa digdama tarreesseera. Gorsi kun dhibeewwan daddarbaniif (infeekshinii) fi dhibeewwan hin daddarbine kanneen akka dhiibbaa dhiigaa, dhibee sukkaaraa, dhibee onnee fi kaansarii ittisuuf gargaara. Hedduun isaanii mana keessatti, qarshii malee guyyaa guyyaan hojiirra oolchuu dandeenya.

Gorsoota ijoo:

• Nyaata madaalamaa: fuduraa, kuduraa, midhaan guutuu fi atara walmakaa nyaadhaa.
• Soogiddaa fi sukkaara hir’isuu: soogiddaan baay’een dhiibbaa dhiigaa, sukkaarri baay’een immoo ilkaan miidhamuu fi ulfaatina qaamaa dabaluu fida.
• Cooma hir’isuu: cooma baay’ee fi zayita duudaa (trans fat) hir’isaa.
• Alkoolii fi tamboo dhiisuu: alkooliin sadarkaan nagaa qabu hin jiru; tamboon nama aarsus nama naannoo jirus miidha.
• Sochii qaamaa: guyyaa guyyaan sochii qaamaa godhaa.
• Dhiibbaa dhiigaa safarsiifachuu: dhiibbaan dhiigaa yeroo baay’ee mallattoo hin qabu, kanaaf yeroo yeroon safarsiifadhaa.
• Walqunnamtii saalaa nagaa: HIV fi dhibeewwan karaa saalaa daddarban ittisuuf of eeggadhaa.
• Yeroo qufaatan ykn hantootan afaan haguuguu: dhibeewwan akka infuluweenzaa, numooniyaa fi TB qilleensaan daddarbu.
• Bookee ittisuu: bakka bookeen itti horu naannoo keessanii balleessaa; busaa fi dhibeewwan biroo ittisa.
• Seera tiraafikaa eeguu: miidhaa daandii irratti uumamu hir’isa.
• Bishaan qulqulluu dhuguu: bishaan faalame koleeraa, garaa kaasaa fi taayifooyidii fida.
• Daa’imman harma hoosisuu: WHO harma hoosisuu hanga waggaa lamaatti fi isaa ol gorsa.
• Daa’imman talaalchisuu: talaalli dhibeewwan hedduu ittisuuf karaa cimaa dha.
• Yeroo dhiphattan nama amanattan waliin haasa’uu.
• Qoricha ajaja ogeessa fayyaa malee fudhachuu dhiisuu: keessumaa antibaayootikii akka ajajametti qofa fudhadhaa.
• Harka saamunaa fi bishaaniin sirriitti dhiqachuu.
• Nyaata qulqullinaan qopheessuu.
• Osoo hin dhukkubsatiin illee yeroo yeroon ogeessa fayyaa mariisisuu fi qorannoo barbaachisu gochuu.

• Nyaata tokko tokko irratti kuduraa fi fuduraa dabalaa; soogidda maaddii irraa kaasaa.
• Dhugaatii sukkaara qabu fi nyaata qophaa’ee (packaged) hir’isaa.
• Guyyaa guyyaan deemsa ykn sochii qaamaa biraa godhaa.
• Bishaan qulqulluu ykn danfifame dhugaa.
• Nyaata qopheessuun dura, mana fincaanii booda fi daa’ima qulqulleessuun booda harka saamunaan dhiqadhaa.
• Yeroo qufaatan ykn hantootan irree keessanitti haguuggadhaa.
• Bishaan dhaabbatu naannoo manaa balleessaa; yoo danda’ame saaphana (bed net) keessa rafaa.
• Kaardii talaallii daa’immanii eegaa; talaallii hafe ogeessa fayyaa gaafadhaa.