Bubbuqqa’uu rifeensa mataa: sababoota isaa fi yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna
Hair loss, its common causes and when to see a doctor
Viidiyoo · Dr. Abera Olani
Barreeffama: Hikimna · 2026-10-30
Maal jechuudha?
Bubbuqqa’uun rifeensa mataa rifeensi haphachuu irraa jalqabee hanga mataan mooddaa (bald) ta’uutti ga’uu danda’a. Guyyaatti rifeensi muraasni harca’uun idilee dha; namni tokko guyyaatti rifeensa 50 hanga 100 dhabuu danda’a.
Rifeensi gogaa irraa ol jiru lubbuu hin qabu; kanaaf yeroo muramu hin dhukkubu. Hundeen rifeensaa (hair follicle) gogaa jala jiru garuu seelii jiraataa dha; akkuma qaama biraa kunuunsa barbaada.
Sababoota beekamoo:
- Dhiphina sammuu (stress) fi dhukkuba yeroo dheeraa: rifeensi yeroodhaaf harca’uu danda’a.
- Qorichoota tokko tokko: fakkeenyaaf yaala kaansarii; rifeensi yeroo baay’ee yaalli booda deebi’ee biqila.
- Nyaata hir’uu: pirootiinii fi sibiila (iron) hir’uu, akkasumas ulfaatina qaamaa tasa hir’isuu.
- Dhibee taayiroyidii (thyroid): hormoonni taayiroyidii baay’achuu ykn hir’achuu.
- Fangasii mataa (scalp ringworm): iddoo iddootti rifeensa harcaasa; qoricha fangasii ogeessi kennu barbaada.
- Ittisa qaamaa (alopecia areata): sirni ittisa qaamaa hundee rifeensaa yeroo miidhu iddoo iddootti rifeensi harca’a.
- Miidhaa rifeensaa: dibata (keemikaala) bareedinaaf, ho’a cimaa, rifeensa jabeessanii hidhuu ykn sakaaluu (traction alopecia).
- Umurii fi maatii: mooddaa dhiiraa (male pattern baldness) fi kan dubartii; maatii keessaa dhufa.
Mallattoolee balaa
Rifeensa harca’uu wajjin kanneen armaan gadii keessaa tokko yoo jiraate, ogeessa fayyaa dafaa ilaalchisaa:
- Rifeensi tasa fi baay’ee harca’uu ykn iddoo iddootti mataan duwwaa ta’uu.
- Gogaan mataa dhukkubu, hoo’u, dhiitu ykn malaa (pus) qabaachuu.
- Dadhabbii, ulfaatina qaamaa sababa malee hir’achuu, onnee dhahannaa ariifachuu ykn ho’a qaamaa obsuu dadhabuu.
- Daa’imman irratti: iddoo iddootti rifeensa harca’uu, gogaa mataa iddoo ququnxa’u ykn hoo’u; kun fangasii mataa ta’uu danda’a, ogeessa bira geessaa.
Mana keessatti maal gochuu dandeenya?
- Rifeensa jabeessanii hin hidhinaa ykn hin sakaalinaa; yeroo yeroon akkaataa hidhaa jijjiiraa.
- Ho’a cimaa (straightener, dryer) fi keemikaala rifeensaa hir’isaa.
- Nyaata madaalawaa nyaadhaa; pirootiinii (foon, killee, baaqelaa, atara) fi nyaata sibiila qabu dabalaa.
- Dhiphina hir’isuuf hirriba gahaa, sochii qaamaa fi boqonnaa barbaadaa.
- Dibata ykn qoricha “rifeensa biqilcha” jedhaman osoo ogeessa hin gaafatin hin fayyadaminaa; dabalataan (supplement) osoo hir’inni hin jirin fudhachuun hin gargaaru, tokko tokko miidhaa qabu.
- Qoricha haaraa erga jalqabdanii booda rifeensi yoo harca’e, qoricha ofumaan hin dhaabinaa; ogeessa fayyaa gaafadhaa.
Yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna?
- Rifeensi harca’uun yoo isin yaaddesse ykn yoo hin dhaabbanne.
- Iddoo iddootti mataan yoo duwwaa ta’e ykn gogaan mataa yoo jijjiirame.
- Mallattoolee dhibee taayiroyidii ykn dhiiga hir’uu (anaemia) yoo qabaattan.
- Rifeensi harca’uun yoo gammachuu keessan hir’ise; ogeessi yaala jiru isinitti hima.
Gaaffilee ogeessa fayyaaf
- Sababni rifeensi koo harca’uuf maal ta’uu danda’a?
- Qorannoo dhiigaa (sibiila, taayiroyidii) barbaachisaadhaa?
- Qorichi ani fudhadhu rifeensa harcaasuu danda’aa?
- Yaalli gosa rifeensa harca’uu kootiif ta’u jiraa?
Maddoota
- https://www.nhs.uk/conditions/hair-loss/
- https://www.nhs.uk/conditions/ringworm/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28243487/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34467569/
Gaaffilee fi deebii
Gaaffii jalqabaa gaafadhaa.
Mata dureewwan walqabatan
የፀጉር መርገፍና በውጭ አገር የፀጉር ትራንስፕላንት
በራስ መሃል የሚጀምር ጠባሳ የሚተው የፀጉር መሳሳት (CCCA)
Dhiphina sammuu (yaaddoo): waan gargaaru fi yoom gargaarsa barbaaduu qabna
Mukaa’uu (dipireeshinii): mallattoolee, sababoota fi gargaarsa argachuu Kun barnootaaf qofa; gorsa yaalaa dhuunfaa hin bakka bu’u. Balaa hatattamaa irratti tajaajila naannoo keessanii waamaa; Ameerikaatti 911.
Barreeffamoota hunda · Waa’ee keenya · Nu quunnamaa