በዘር የሚተላለፍ ከፍተኛ ኮሌስትሮል
Familial Hypercholesterolemia
በሐኪም (MD) የተጻፈ · Written by an MD · 2026-09-20
ምንድን ነው?
ከፍተኛ ኮሌስትሮል (hypercholesterolemia) ሁልጊዜ ከምግብ ብቻ አይመጣም። በዘር የሚተላለፍ ከፍተኛ ኮሌስትሮል፣ በእንግሊዝኛ ፋሚሊያል ሃይፐርኮሌስትሮሌሚያ ወይም ኤፍ ኤች (familial hypercholesterolemia, FH)፣ ከትውልድ የሚመጣ ችግር ነው። ጉበት ኤል ዲ ኤልን (LDL cholesterol) ከደም በበቂ ሁኔታ ማስወገድ አይችልም። የኤል ዲ ኤል ተቀባዮች (LDL receptors) በቂ ሥራ ስለማይሠሩ፣ መጠኑ ከትውልድ ጀምሮ ከፍ ይላል።
ከወላጆች አንዱ ኤፍ ኤች ካለበት፣ ሁኔታው ወደ ልጆቹ ሊተላለፍ ይችላል። እያንዳንዱ ልጅ የመውረስ ዕድሉ ግማሽ ነው። ስለዚህ አንድ ሰው ሲታወቅ ቤተሰቡን በአንድነት መመርመር አስፈላጊ ነው።
ኤል ዲ ኤል በደም ሥር ግድግዳ ላይ ይከማቻል፤ የልብ ሕመምና የልብ ጥቃት (heart attack) አደጋን ይጨምራል። በኢትዮጵያውያን ቤተሰቦች ውስጥ በወጣትነት የሚመጣ የልብ ጥቃት ብዙ ጊዜ በጭንቀት ወይም በደም ግፊት ብቻ ይታማል። ኤፍ ኤች ግን በምርመራ የሚታወቅና በጊዜ የሚታከም ችግር ነው።
አደገኛ ምልክቶች
ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (አዲስ አበባ) ይደውሉ፦
- የደረት ህመም፣ መጨናነቅ ወይም መጫን፤ በተለይ ወደ ክንድ፣ መንጋጋ ወይም ጀርባ የሚሄድ።
- ድንገተኛ የትንፋሽ ማጠር፣ ቀዝቃዛ ላብ ወይም ማቅለሽለሽ ከደረት ህመም ጋር።
- የፊት መጣመም፣ የአንዱ እጅ መዛል ወይም የንግግር መደናቀፍ። እነዚህ የስትሮክ ምልክቶች ናቸው።
ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?
- የታዘዘልዎትን የኮሌስትሮል መድኃኒት ምልክት ባይሰማዎትም አያቋርጡ። ኤፍ ኤች በአመጋገብ ብቻ አይቆጣጠርም።
- ጤናማ አመጋገብ ግን ይረዳል። ቅባት የበዛበትን ስጋ፣ ቅቤና የተጠበሱ ምግቦችን ይቀንሱ፤ አትክልት፣ ጥራጥሬ (ለምሳሌ ሽሮና ምስር) እና ሙሉ እህል ያብዙ።
- ማጨስ ያቁሙ።
- በየቀኑ ይንቀሳቀሱ፤ ጤናማ ክብደት ይጠብቁ።
- ወንድሞችዎን፣ እህቶችዎንና ልጆችዎን የደም ቅባት ምርመራ እንዲያደርጉ ይንገሩ።
ምልክቶች
- ብዙ ሰዎች ምንም ምልክት አያዩም። ነገር ግን ኤል ዲ ኤል መከማቸቱን ይቀጥላል።
- በደም ቅባት ምርመራ (lipid panel) ላይ ከወጣትነት ጀምሮ በጣም ከፍ ያለ ኤል ዲ ኤል።
- በቤተሰብ ውስጥ በወጣትነት የልብ ጥቃት፣ የልብ ሕመም ወይም ስትሮክ (stroke) ታሪክ።
- አንዳንድ ሰዎች በጅማት (tendon) ላይ፣ በተለይ በተረከዝ ወይም በእጅ ጀርባ፣ ወይም በዓይን ዙሪያ የቅባት ክምችት እብጠት ሊኖራቸው ይችላል።
ሐኪም መቼ ማየት?
- በቤተሰብዎ ውስጥ በወጣትነት የልብ ጥቃት ወይም ከፍተኛ ኮሌስትሮል ካለ፣ የደም ቅባት ምርመራ (lipid panel) ያድርጉ።
- የደም ምርመራዎ በጣም ከፍ ያለ ኤል ዲ ኤል ካሳየ።
- ወላጅ ኤፍ ኤች ካለበት፣ ልጆቹ ገና በልጅነት እንዲመረመሩ ሐኪም ያማክሩ።
- የደረት ህመም፣ የትንፋሽ ማጠር ወይም በእንቅስቃሴ ጊዜ የሚመጣ ድካም ካለ።
መከላከያ
- ኤፍ ኤች ራሱ በዘር ስለሚመጣ መከላከል አይቻልም። የልብ ጥቃትን ግን መከላከል ይቻላል።
- ቀድሞ መመርመርና በጊዜ የተጀመረ ሕክምና አደጋውን ይቀንሳል።
- ቤተሰብን በአንድነት መመርመር።
- ጤናማ አመጋገብ፣ በየቀኑ መንቀሳቀስ፣ ማጨስ ማቆም።
- የደም ግፊትንና ስኳርን መቆጣጠር።
ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው
- የኤል ዲ ኤል መጠኔ ስንት ነው? ግቤ ስንት መሆን አለበት?
- ልጆቼና ወንድም እህቶቼ መቼ ይመርመሩ?
- መድኃኒቱን ለዘለቄታው መውሰድ አለብኝ?
- የልብ ምርመራ ያስፈልገኛል?
ምንጮች
- CDC. Familial Hypercholesterolemia.
- MedlinePlus. Familial hypercholesterolemia.
- AHA. Familial Hypercholesterolemia (FH).
ጥያቄዎችና መልሶች · 7
bad cholesterol ከፍ ብሏል አሉኝ፣ መድኃኒት አዘዙልኝ፣ እኔ መድኃኒት መውሰድ አልፈለግሁም። ምን ትመክረኛለህ?
አመጋገብና እንቅስቃሴ መጥፎውን ኮሌስትሮል በተወሰነ መጠን ያወርዳሉ፤ የሰባ ሥጋና ቅቤ ቀንሰሽ አጃ፣ ምስርና አትክልት ጨምሪ፣ በቀን ግማሽ ሰዓት ተራመጂ። መድኃኒቱን መውሰድ ካልፈለግሽ ግን ላዘዘልሽ ሐኪም ንገሪው፤ ከሦስት ወር ለውጥ በኋላ ተመርምረሽ አብራችሁ መወሰን ትችላላችሁ።
cholesterol 200 ተብዬ መድኃኒት ውሰጂ ብለውኝ ነበር።
ጠቅላላ ኮሌስትሮል 200 ድንበር ላይ ያለ ነው እንጂ በጣም ከፍ ያለ አይደለም። መድኃኒት ማስፈለጉን የሚወስነው መጥፎው ኮሌስትሮል ምን ያህል እንደሆነና እንደ ስኳር፣ የደም ግፊት ወይም ሲጋራ ያሉ ሌሎች ነገሮች መኖራቸው ነው። ጥያቄሽ ምን ነበር?
LDL 290 tebyalehu. Yihe min malet new, yasgal weys edaw?
LDL 290 betam kefitegna new. Ke 190 belay sihon bizu gize ke beteseb yemimeta new ena be migb bicha aywerdim, medhanit yasfeligal. Silezih bezih samintat wust hakim gar hedeh asayew.
ጠቅላላ የኮሌስትሮል መጠን ከ200 መብለጥ የለበትም የሚል ጽሑፍ አንብቤያለሁ፤ ይሄ ማለት LDL and HDL ድምር ነው?
ሁለቱን ብቻ አይደለም። ጠቅላላው ቁጥር መጥፎውንና ጥሩውን ኮሌስትሮል፣ ከደም ስብ የሚመጣ ትንሽ ድርሻን ጨምሮ ይደምራል። ለዚህ ነው መጥፎው ዝቅ፣ ጥሩው ከፍ ማለቱ ከጠቅላላው በላይ የሚነግረው።
የኮሌስትሮል መድሀኒት ጋር apple cider vinegar ይወሰዳል?
ከኮሌስትሮል መድሀኒት ጋር የሚጋጭበት የታወቀ ችግር የለም። በውሃ በርዘሽ ጠጪው፣ መድሀኒትሽን ግን በእሱ አትተኪው።
My LDL is 105, how bad is it? And triglycerides 162? If it is bad what should I do?
LDL 105 is only slightly above ideal, so not bad. Triglycerides at 162 are borderline high, and cutting sweets, sugary drinks, white bread and alcohol usually brings them down fastest.
7.25 mmol/L እንዴት ነው ዶክትር በዚህ ቁጥር ስለማይገባኝ ነው ከፍ ብሏል በጣም መዳኒት መጀመር አለብኝ ወይ ?
7.25 ሚሊሞል ወደ 280 ገደማ ማለት ነው፤ ከፍተኛ ነው። መድኃኒት ያስፈልግ እንደሆነ የሚወሰነው በዕድሜ፣ በደም ግፊትና በስኳር ጭምር ስለሆነ ውጤቱን ይዘው በዚህ ወር ሐኪም ያማክሩ፤ እስከዚያው ጥብስና ቅቤ ቀንሰው አጃና ጥራጥሬ ያብዙ።
ተያያዥ ርዕሶች
የልብ ድካም የማስጠንቀቂያ ምልክቶችና ፈጣን እርምጃ
በተለመዱ የኢትዮጵያ ምግቦች ጤናማ አመጋገብ
ለልብና ለስኳር በሽታ መከላከያ የአካል እንቅስቃሴ
የደም ግፊትበሐኪም (MD) የተጻፈ። ለትምህርት ብቻ ነው፤ የግል የሕክምና ምክር አይደለም። ድንገተኛ ችግር ካለ 911 (አሜሪካ) ወይም 907 (አዲስ አበባ)።
ሁሉም ጽሑፎች · ስለ እኛ · ያግኙን