Infeekshinii tuubboo fincaanii (UTI): akkamitti dhufa, eenyutu caalaatti saaxilama
Urinary tract infection (UTI): how it starts and who is more at risk
Viidiyoo · Ethio Tebib Afaan Oromoo
Barreeffama: Hikimna · 2026-10-31
Maal jechuudha?
Infeekshiniin tuubboo fincaanii (urinary tract infection, UTI) yeroo baakteeriyaan gara tuubboo fincaanii, fincaan kuusaa (bladder) ykn kaleetti seenee baay'atu dhufa. Yeroo baay'ee baakteeriyaan kun kan caccabsaa (mar'imaan) keessa jiraatu, fakkeenyaaf E. coli, yoo tuubboo fincaan qaamaa ala baasu (urethra) keessa seene dhufa.
Dubartoonni tuubboo fincaanii gabaabaa waan qabaniif, baakteeriyaan salphaatti fincaan kuusaa ga'a. Qorannoowwan akka agarsiisanitti, dubartoota gurguddaa keessaa %50 hanga %60 jireenya isaanii keessatti yoo xiqqaate al tokko infeekshinii kanaan qabamu.
Kanneen caalaatti saaxilaman:
- Dubartoota, keessumaa ulfa qaban fi erga laguun dhaabbatee booda.
- Maanguddoota; infeekshiniin kun umuriin wajjin dabala.
- Namoota sirni ittisa qaamaa isaanii laafe, fakkeenyaaf dhibee sukkaaraa to'atamuu dide, HIV ykn qoricha ittisa qaamaa hir'isu (fakkeenyaaf sterooyidii) fudhatan.
- Namoota hospitaala keessa ciisanii tuubboo fincaan baasu (catheter) qaban.
- Namoota dhagaa kalee qaban, dhiirota piroosteetiin isaanii guddate, fi namoota bishaan gahaa hin dhugne.
- Daa'imman irrattis ni argama.
Mallattoolee baratamoo: yeroo fincooftan gubuu, fincaan yeroo yeroon ykn tasa dhufuu, halkan baay'ee fincaa'uu, fincaan dukkanaa'aa ykn foolii qabu, garaa gadii dhukkubuu fi dadhabbii.
Mallattoolee balaa
Kunneen infeekshiniin kalee ga'uu isaa agarsiisuu danda'u. Guyyuma sana ogeessa fayyaa ilaalaa:
- Ho'a qaamaa, qorraa ykn kirkirsiisuu.
- Dugda keessan cinaacha jalatti (naannoo kalee) dhukkubuu.
- Garaa garagaluu ykn hooqisuu.
- Fincaan keessatti dhiiga arguu.
- Mallattoon guyyaa lama keessatti yoo hammaate ykn yoo hin fooyya'in.
Maanguddoota keessatti, keessumaa kanneen yaadachuu dadhaban fi catheter qaban keessatti, mallattoon jalqabaa jijjiirama amalaa, wallaaluu ykn kirkirsiisuu qofa ta'uu danda'a.
Mana keessatti maal gochuu dandeenya?
- Bishaan gahaa dhugaa; fincaan hin dhiphisinaa.
- Erga fincooftanii booda fuula duraa gara duubaatti haqadhaa.
- Naannoo qaama saalaa qulqulluu fi gogaa godhaa.
- Erga saal-quunnamtii raawwattanii booda dafaa fincaa'aa.
- Antibiyootikii ogeessi isiniif ajaje guutummaatti fudhadhaa; qoricha nama biraa ykn hafee hin fudhatinaa.
Yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna?
Mallattoo infeekshinii tuubboo fincaanii yoo qabaattan ogeessa fayyaa ilaalaa. Keessumaa dafaa deemaa yoo:
- Dhiira taatan, ulfa taatan, ykn dhibee sukkaaraa qabaattan.
- Umuriin keessan waggaa 65 ol yoo ta'e, ykn daa'imni waggaa 15 gadii yoo qabame.
- Catheter yoo qabaattan, ykn sirni ittisa qaamaa keessan yoo laafe.
- Infeekshiniin kun yoo deddeebi'e (ji'a 6 keessatti al 2, ykn ji'a 12 keessatti al 3).
Ogeessi fayyaa fincaan qoruu fi antibiyootikii sirrii filachuu danda'a.
Gaaffilee ogeessa fayyaaf
- Qorannoo fincaanii naaf barbaachisaa?
- Infeekshiniin kun kalee ga'eeraa?
- Maaliif deddeebi'ee na qaba, maal gochuu qaba?
- Dhibee sukkaaraa ykn qorichi ani fudhadhu carraa kana dabalaa?
Maddoota
- https://www.nhs.uk/conditions/urinary-tract-infections-utis/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31105774/
Gaaffilee fi deebii
Gaaffii jalqabaa gaafadhaa.
Mata dureewwan walqabatan
Dhangala’aa qaama saalaa dhiiraa irraa ba’u: sababa isaa fi maaliif lamaan keessanuu yaalamuu qabdan
Walqunnamtii saalaa booda: tarkaanfiiwwan salphaa infeekshinii ujummoo fincaanii fi dhiitaa qaama saalaa ittisan
Dhibee kalee yeroo dheeraa fi qorannoo dursee godhamu
የኩላሊት ጠጠር Kun barnootaaf qofa; gorsa yaalaa dhuunfaa hin bakka bu’u. Balaa hatattamaa irratti tajaajila naannoo keessanii waamaa; Ameerikaatti 911.
Barreeffamoota hunda · Waa’ee keenya · Nu quunnamaa