ጤናዳም ጥቅምና ጉዳት፦ ለሆድ ህመም ይረዳል? ባህላዊ አጠቃቀም፣ የሪሰርች ማስረጃና የደህንነት ጥንቃቄ

Tena Adam (rue): traditional uses, what the evidence says, and when it is unsafe

በሐኪም (MD) የተጻፈ · Written by an MD · 2026-10-12

ምንድን ነው?

ጤናዳም (Tena Adam፣ በእንግሊዝኛ rue፣ ሳይንሳዊ ስሙ Ruta chalepensis) በባህላችን በጣም የታወቀ እፅዋት (plant) ነው። በቡና ውስጥ ለሽታና ለጣዕም እንጨምረዋለን፤ ለሆድ ህመምና ለጉንፋን እንደ መድኃኒት የሚጠቀሙበትም ብዙ ቤተሰቦች አሉ። በአፋን ኦሮሞ Cilaattama፣ በትግርኛ ጨና ኣዳም ይባላል።

ግን አንድ ነገር መለየት ያስፈልጋል፦ ባህላዊ አጠቃቀም እና በሪሰርች (research) የተረጋገጠ ሕክምና አንድ አይደሉም። "ናቹራል (natural) ነው" ማለት ሁልጊዜ "ሴፍ (safe) ነው" ማለት አይደለም።

አደገኛ ምልክቶች

ጤናዳም በብዛት ከወሰዱ በኋላ እነዚህ ካሉ አስቸኳይ እርዳታ ይፈልጉ፦

ከባድ የሆድ ህመም ወይም ተደጋጋሚ ማስታወክ።
ድካም፣ ግራ መጋባት፣ የዓይን ወይም የቆዳ ቢጫ መሆን (የጉበት ምልክት)።
ሽንት በጣም መቀነስ ወይም የሰውነት እብጠት (የኩላሊት ምልክት)።
እርጉዝ ከሆኑና ደም መፍሰስ ወይም የማሕፀን ቁርጠት ከመጣ ወዲያውኑ ኢመርጀንሲ ይደውሉ።

ለአሜሪካ ነዋሪዎች፦ የመርዝ መረጃ መስመር (Poison Control) 1-800-222-1222 ቀንም ሌሊትም ይሠራል፤ ነፃ ነው።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?

ለሽታና ለጣዕም በቡና ውስጥ ትንሽ ቅጠል መጨመር ከፈለጉ፣ ትንሽ ይሁን፤ ይህን እንደ መድኃኒት አይቁጠሩት።
የሆድ ህመም ወይም ጉንፋን ካለብዎ፣ የተረጋገጡ መንገዶችን ይጠቀሙ፦ በቂ ውሃና እረፍት፣ ቀላል ምግብ፣ ለትኩሳትና ለህመም ፓራሲታሞል። ጤናዳምን "ስትሮንግ" አፍልቶ መጠጣት ፈውስ አይደለም።
ልጆች ጋ ጤናዳምን አያስጠጡ፤ ትንሽ መጠንም ለትንሽ ሰውነት ብዙ ሊሆን ይችላል።
የጉበት ወይም የኩላሊት በሽታ ካለብዎ፣ ወይም የዕለት መድኃኒት የሚወስዱ ከሆነ፣ ከዕፅዋት ዝግጅት በፊት ሐኪምዎን ወይም ፋርማሲስትዎን ይጠይቁ።
ማንኛውንም የባህል መድኃኒት ሲወስዱ ለሐኪምዎ ይንገሩ፤ ከመድኃኒቶችዎ ጋር ሊጋጭ ይችላል።

ሪሰርቹ ምን ይላል?

ስለ ጤናዳም በላብራቶሪ (laboratory) እና በእንስሳት ላይ የተደረጉ ስተዲዎች (studies) አሉ። አንዳንዶቹ ፀረ ባክቴሪያ ወይም ፀረ እብጠት ውጤት በላብራቶሪ ያሳያሉ።
ይህ ግን በሰው ላይ ይሠራል ማለት አይደለም። በላብራቶሪ የሚሠራ ነገር በሰው አካል ውስጥ ላይሠራ ወይም ጉዳት ሊያመጣ ይችላል።
ለሆድ ህመም፣ ለጉንፋን ወይም ለሌላ በሽታ "ጤናዳም ይጠቀሙ" ብሎ እንደ መድኃኒት ምክር ለመስጠት ጠንካራ የሂውማን ስተዲ (human study) ማስረጃ እስካሁን የለም።

ትንሽ መጨመር እና እንደ መድኃኒት መጠጣት አንድ አይደሉም

በቡና ውስጥ ለሽታና ለጣዕም ትንሽ ቅጠል መጨመር ለአብዛኛው ጤነኛ ሰው ችግር ያመጣል የሚል ማስረጃ የለም።
ብዙ ጤናዳም አፍልቶ ኮንሰንትሬትድ (concentrated) አድርጎ እንደ መድኃኒት መጠጣት ግን ሌላ ነገር ነው። የዚህ የእፅዋት ቡድን (የሩ ቤተሰብ) ዝግጅቶች ከባድ ፖይዝኒንግ (poisoning)፣ የጉበት (liver) እና የኩላሊት (kidney) ጉዳት ያስከተሉባቸው ኬሶች በሕክምና ሪፖርቶች ተመዝግበዋል።
የጤናዳም ኦይል (oil) በምንም መልክ አይጠቀሙ፤ ከቅጠሉ በጣም የበለጠ ኮንሰንትሬትድ ነው። ቆዳ ላይ ሲነካ ከፀሐይ ጋር ከባድ የቆዳ መቃጠል ሊያመጣ ይችላል።
"ስትሮንግ (strong) አድርጌ ልጠጣው" ብለው ራስዎን ለማከም አይሞክሩ።

በእርግዝና ጊዜ

ይህ በጣም አስፈላጊው ነጥብ ነው። እርጉዝ ከሆኑ ጤናዳምን ከምግብዎና ከመጠጥዎ ውስጥ ያስወግዱ። በባህላዊ መንገድ እርግዝናን ለማቋረጥ ከተጠቀሙባቸው እፅዋት አንዱ ነው፤ የማሕፀን መኮማተር ሊያመጣ፣ እርግዝናን ሊጎዳና እናትዋንም ሊመርዝ ይችላል። ጡት እያጠቡም ቢሆን መራቅ ይሻላል፤ ለሕፃኑ ያለው ደህንነት አልተጠናም። ለማርገዝ እየሞከሩ ከሆነም አይጠቀሙ።

ሐኪም መቼ ማየት?

ጤናዳምን በብዛት ከወሰዱ በኋላ ከላይ ካሉት አደገኛ ምልክቶች አንዱ ካለ፣ ወዲያውኑ።
እርጉዝ ሆነው ጤናዳም ከወሰዱ፣ ምልክት ባይኖርም ለሐኪምዎ ይንገሩ።
ለሆድ ህመም ጤናዳም እየተጠቀሙ ህመሙ ከሳምንት በላይ ከቆየ፣ ትኩሳት ካለ ወይም በሰገራ ደም ካዩ፤ ምክንያቱ መታየት አለበት።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው

በቡና ውስጥ ትንሽ ጤናዳም መጨመር ለእኔ ችግር አለው?
እርጉዝ ነኝ ወይም ለማርገዝ እየሞከርኩ ነው፤ ምን ዓይነት የባህል እፅዋት ማስወገድ አለብኝ?
የምወስዳቸው መድኃኒቶች ከእፅዋት ዝግጅቶች ጋር ይጋጫሉ?
የጉበት ወይም የኩላሊት ምርመራ ያስፈልገኛል?

ምንጮች

Ciganda C, Laborde A. Herbal infusions used for induced abortion. Journal of Toxicology: Clinical Toxicology. 2003.
Seak CJ, Lin CC. Ruta graveolens intoxication. Clinical Toxicology. 2007.
Medicinal plants used among pregnant women in a tertiary teaching hospital in Jimma, Ethiopia: a cross-sectional study. PMC8386214.
Anti-MRSA constituents from Ruta chalepensis (Rutaceae) grown in Iraq. PMC7923287.

ጥያቄዎችና መልሶች

የመጀመሪያውን ጥያቄ ይጠይቁ።

ተያያዥ ርዕሶች

የባህል ሕክምናና የሐኪም መድኃኒትዎ

ቡናና ካፊን በሰውነታችን ውስጥ

የጉበት በሽታ

የእርግዝና ክትትል (የቅድመ ወሊድ እንክብካቤ)

የቤት ውስጥ መመረዝ፣ ኬሮሲን፣ የጽዳት ኬሚካሎችና መድኃኒቶች

በሐኪም (MD) የተጻፈ። ለትምህርት ብቻ ነው፤ የግል የሕክምና ምክር አይደለም። ድንገተኛ ችግር ካለ 911 (አሜሪካ) ወይም 907 (አዲስ አበባ)።
ሁሉም ጽሑፎች · ስለ እኛ · ያግኙን