የባህል ሕክምናና የሐኪም መድኃኒትዎ
Traditional medicine and your prescriptions
በሕክምና ባለሙያ የተገመገመ · Reviewed by a medical professional · 2026-09-20
ምንድን ነው?
የባህል ሕክምና (traditional medicine) የአያቶቻችን እውቀት ነው። ዳማከሴ ለጉንፋን፣ ጤናዳም ቡና ውስጥ፣ ኮሶ ለሆድ ትል፤ በብዙ የኢትዮጵያ ቤት ውስጥ የተለመዱ ናቸው። ብዙ ዘመናዊ መድኃኒቶችም ከፕላንት (plant) ነው የመጡት፤ አስፕሪን (aspirin) ከዊሎው ዛፍ ቅርፊት፣ የወባ…
አደገኛ ምልክቶች
- ዓይን ወይም ቆዳ ቢጫ መሆን (jaundice)።
- ጠቆር ያለ ሽንት ወይም ነጣ ያለ ሰገራ።
- የቀኝ ላይኛው ሆድ ሕመም ከማቅለሽለሽ፣ ከማስታወክ ወይም ከከባድ ድካም ጋር።
- የማይቆም መድማት፣ ጥቁር ሰገራ፣ ወይም ደም ማስታወክ።
- ራስን መሳት፣ ግራ መጋባት፣ ወይም ድንገተኛ የዓይን ብዥታ።
ቤት ውስጥ
- ከአገር ቤት የመጣውን ፓኬጅ (package) ራሱ ይዘው ወደ ሐኪምዎ ወይም ወደ ፋርማሲስትዎ (pharmacist) ይሂዱ። ጀጅ (judge) አያደርጉዎትም፤ ሥራቸው ነው። ፋርማሲስት ኢንተራክሽን (interaction) ቼክ ማድረግ በነጻ ይችላል።
- በምግብ መጠን ያለውን ቅመም አይፍሩ። ነጭ ሽንኩርትና ዝንጅብል ምግብ ላይ ሲሆኑ ሄልዚ (healthy) ናቸው። ችግሩ ያለው ወፍራም ሻይና ሱፕልመንት ላይ ነው። NIH NCCIH።
- ዳማከሴ በትንሽ መጠን ለጉንፋን በአብዛኛው ችግር የለውም። ትኩሳቱ ግን የማይወርድ ከሆነ፣ ሻይ አይበቃም፤ ሐኪም ያስፈልጋል።
- ጤናዳም ቡና ውስጥ አንድ ቅጠል ፍሌቨር (flavor) ነው። ወፍራም የጤናዳም ሻይ ተደጋግሞ አይጠጡ። ፕሬግናንት (pregnant) ከሆኑ፣ ከቡናዎ ፍሌቨር ውጭ አይውሰዱ።
- ኮሶ ደካማ ወይም ጠንካራ ሊሆን ይችላል፤ ዶዙ አይታወቅም። ለሆድ ትል ዶዙ የተለካ የሐኪም ኪኒን አለ።
- የታዘዘልዎትን መድኃኒት በራስዎ አያቁሙ። ኢንሱሊን (insulin)፣ የቲቢ (TB)፣ የኤች አይ ቪ (HIV) ወይም የካንሰር (cancer) ሕክምና በቅጠል አይተካም። ቅጠሉ ከመድኃኒቱ ጋር አብሮ መሄድ ይችላል፤ ሊተካው ግን አይችልም።
- ጸበል፣ ዘምዘም፣ ዱዓና ጸሎት የእምነት ጉዳዮች ናቸው። ሕክምና አይተካቸውም፣ እነሱም ሕክምናን አይተኩም። ችግሩ የሚመጣው አንዱ ሌላውን ሲተካ ነው።
ምልክቶች
የባህል መድኃኒትና የሐኪም መድኃኒት ሲጋጩ ሰውየው የሚያስተውለው፦
- መድኃኒቱ «እንደ በፊቱ አይሠራም»፤ ብለድ ፕሬሸር ወይም ስኳር ያለምክንያት ወደ ላይ ይሄዳል።
- ወይም ደግሞ መድኃኒቱ «በጣም ይሠራል»፤ ራስ ማዞር፣ ድካም፣ ስኳር ወደ ታች መውረድ።
- ብለድ ቲነር (blood thinner) ከሚወስዱ፣ በቀላሉ መድማት፣ ድድ መድማት፣ ያለምክንያት ሰማያዊ ምልክት በቆዳ ላይ።
- ወፍራም ሻይ ወይም ሱፕልመንት (supplement) ከጀመሩ በኋላ የመጣ የሆድ ሕመም፣ ማቅለሽለሽ ወይም ማሳከክ።
- ኮሶ በብዛት ሲወሰድ፣ ራስ ማዞር፣ ራስን መሳት፣ የዓይን ችግር።
ሐኪም መቼ ማየት?
- ብለድ ቲነር፣ የስኳር መድኃኒት፣ የሚጥል በሽታ መድኃኒት፣ ወይም የሊቨር ወይም የኪድኒ (kidney) በሽታ ካለዎት፣ ማንኛውንም ሄርብ ከመጀመርዎ በፊት ሐኪም ይጠይቁ።
- ሰርጀሪ (surgery) እየተዘጋጁ ከሆነ፣ የሚወስዱትን ሁሉ አስቀድመው ይንገሩ። አንዳንድ ሱፕልመንቶች መድማት ይጨምራሉ ወይም አኔስቴዥያን (anesthesia) ይነካሉ። NIH NCCIH።
- ፕሬግናንት ከሆኑ ወይም ጡት እያጠቡ ከሆነ፣ ማንኛውም ሻይ ወይም ቅጠል ከመውሰድዎ በፊት ይጠይቁ።
- መድኃኒትዎ የተለመደውን ውጤት ካልሰጠ፣ ወይም አዲስ ቅጠል ከጀመሩ በኋላ አዲስ ምልክት ከመጣ፣ በቅርቡ ያስመርምሩ።
- ትኩሳት፣ ራስ ምታት ወይም የሆድ ሕመም በባህል መድኃኒት እየታከመ ካልሻለ፣ ጊዜ አያባክኑ። መዳን የሚችል በሽታ ሲዘገይ ከባድ ይሆናል።
መከላከያ
- ለእያንዳንዱ ሐኪምና ፋርማሲስት የሚወስዱትን ሁሉ ይንገሩ፤ ኪኒንም፣ ቅጠልም፣ ሱፕልመንትም። ዝርዝሩን ስልክዎ ላይ ይያዙ።
- ከውጭ የሚመጡ አንዳንድ የባህል መድኃኒቶች ውስጥ ሊድ (lead) እና ሜርኩሪ (mercury) ተገኝቷል፤ ሌሎች ውስጥ ደግሞ ማሸጊያው ላይ ያልተጻፈ መድኃኒት ወይም ስቴሮይድ (steroid) ይገኛል። ምንጩ ያልታወቀ ምርት አይግዙ። NIH NCCIH።
- «ናቹራል» የሚል ሌብል (label) ኢቪደንስ (evidence) አይደለም።
- ልጆች ላይ የሚደረጉ የባህል ድርጊቶች፣ እንጥል መቁረጥና የወተት ጥርስ ማውጣት፣ መድማትና ኢንፌክሽን (infection) ሊያመጡ ይችላሉ። ቤቢዎን ይዘው ወደ አገር ቤት ሲሄዱ፣ ይህን አስቀድመው ይወስኑ።
- ቅጠል ወይም ሻይ ሲጠቀሙ በምግብ መጠን ይሁን፤ በየቀኑ ወፍራም ሻይ አይሁን።
ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው
- ይህ ቅጠል ወይም ሻይ ከመድኃኒቴ ጋር ይጋጫል?
- መድኃኒቴ ሊቨሬን ይነካል? የሊቨር ቴስት ያስፈልገኛል?
- ሰርጀሪ ወይም ፕሬግናንሲ ካለ፣ ምን ማቆም አለብኝ፣ መቼ?
- ፋርማሲስቱ የኢንተራክሽን ቼክ እንዲያደርግልኝ እንዴት እጠይቃለሁ?
ምንጮች
- NIH NCCIH. Using Dietary Supplements Wisely.
- MedlinePlus. Herbal Medicine.
- MedlinePlus Medical Encyclopedia. Drug-induced liver injury.
- WHO. Traditional medicine: questions and answers.
ጥያቄዎችና መልሶች · 4
ዶክተር እባክህ ስለ ግራዋ ትምህርት ወይም ጥናት አድርገሓል ወይ? ስሙስ ምን ይባላል? አሜሪካንስ ውስጥ ገበያ ላይ ይገኛል ወይ? እባክህን አሳውቀኝ:: አመስግናለሁ
ግራዋ በእንግሊዝኛ bitter leaf ይባላል፣ ሳይንሳዊ ስሙ Vernonia amygdalina ነው። አሜሪካ ውስጥ በአፍሪካ ግሮሰሪዎች በተለይ የናይጄሪያ ዕቃ በሚሸጡት የደረቀ ወይም ፍሪዝ የተደረገ ይገኛል። ኦንላይንም bitter leaf ብለው ቢፈልጉ ያገኙታል።
እንዴትአድርገን መጠቀም አለብን ለመጥፎ ሽታ እንዲጠፋ?
ኮረሪማ ማኘክ ሽታውን ለጥቂት ደቂቃ ይሸፍናል እንጂ አያጠፋውም። ሽታው የሚመጣው ምላስ ላይና በጥርስ መሀል ካለው ባክቴሪያ ነው። ስለዚህ ምላስን መቦረሽና በጥርስ መሀል ማጽዳት ነው የሚያጠፋው።
ወድሜ ተምር ማር ወተት አይጠቅምም እዴ ለወሲብ
ወንድሜ፣ ተምር፣ ማርና ወተት ጥሩ ምግቦች ናቸው፤ ኃይል ይሰጣሉ። ለወሲብ ብቃት በቀጥታ ይጨምራሉ የሚል ማስረጃ ግን የለም። ከምግብ በላይ እንቅልፍ፣ የአካል እንቅስቃሴና ሲጋራ አለማጨስ ይለውጣሉ።
ኮረሪማአጠቃቀሙእደነዉ
በምግብ ውስጥ የሚገባ ቅመም ነው፤ ፈጭተው በወጥ፣ በክትፎ፣ በቅቤ ማንጠሪያ ወይም በሻይ ላይ ትንሽ ይጨምሩት። በሽታን የሚፈውስ አይደለም፤ ስለዚህ ብዙ መውሰድ አያስፈልግም።
ተያያዥ ርዕሶች
የጉበት በሽታ
የደም ግፊት
የአንጀት ትሎች፣ የትል መድኃኒትና ንጽህና
የተለመዱ የሕክምና ምርመራዎችን መረዳትና ለክሊኒክ ጉብኝት መዘጋጀትበሕክምና ባለሙያ የተገመገመ። ለትምህርት ብቻ ነው፤ የግል የሕክምና ምክር አይደለም። ድንገተኛ ችግር ካለ 911 (አሜሪካ) ወይም 907 (አዲስ አበባ)።
ሁሉም ጽሑፎች · ስለ እኛ · ያግኙን