Garaa iyyuu (wacuu): sababa isaa fi yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna
Stomach rumbling, why it happens and when to see a doctor
Viidiyoo · Dr. Abera Olani
Barreeffama: Hikimna · 2026-10-30
Maal jechuudha?
Garaa iyyuun (wacuun) sagalee garaa keessaa dhagahamu dha. Yeroo mar’imaan nyaata, dhangala’aa fi qilleensa gara fuulduraatti sochoosu uumama. Yeroo beela’an, yeroo nyaata bulleessan ykn qilleensa liqimsan dhagahamuu danda’a. Qilleensi garaa keessa jiraachuu fi mallattoon isaa yeroo tokko tokko mul’achuun idilee dha.
Sababoota beekamoo:
- Beela: garaan duwwaa yoo ta’e sagaleen caalaatti dhagahama.
- Qilleensa liqimsuu: ariitiin nyaachuu, dhugaatii lallaafaa (fizzy drinks) dhuguu fi gaam (chewing gum) alanfachuu.
- Nyaata qilleensa baay’isu: baaqelaa fi atara, broccoli, raafuu, qullubbii fi dhugaatii lallaafaa.
- Dhiphina fi sodaa: yeroo dhiphannu ykn sodaannu garaan caalaatti sochoo’a.
- Nyaata qaamni hin obsine: fakkeenyaaf aannan fi wantoota aannan irraa hojjetaman (lactose intolerance); garaa iyyuu, bokokuu fi garaa kaasaa fiduu danda’a.
- Infeekshinii mar’imaanii: vaayirasii, baakteeriyaa, ameebaa ykn jaardiyaa (giardia); yeroo kana garaa kaasaa fi dhukkubbiin garaa wajjin dhufa.
Mallattoolee balaa
Garaa iyyuu wajjin kanneen armaan gadii keessaa tokko yoo jiraate, ogeessa fayyaa dafaa ilaalchisaa:
- Dhiiga sagaraa keessatti argamuu ykn dhiiga bobbaa irraa ba’uu.
- Ho’a qaamaa dabaluu.
- Garaa kaasaa ykn haqqisiisuu (vomiting) guyyoota hedduu turu.
- Dhukkubbii garaa tasa cimaa ta’u ykn hammaachaa deemu.
- Daa’imman irratti: garaa kaasaa ykn haqqisiisuu wajjin mallattoo bishaan qaamaa hir’achuu (dehydration), fakkeenyaaf fincaan baay’ee hir’achuu, afaan gogu, dadhabbii fi hirriba baay’ee; daa’ima ji’a 3 gadii ho’a qaamaa qabu hatattamaan mana yaalaa geessaa.
Dhukkubbiin garaa baay’ee cimaa yoo ta’e ykn namni kufe, hatattamaan gargaarsa barbaadaa (US 911; Finfinneetti ambulaansii Fannoo Diimaa 907; bakka biraatti tajaajila hatattamaa naannoo keessanii).
Mana keessatti maal gochuu dandeenya?
- Yeroo beela’an waan xiqqoo nyaadhaa ykn bishaan dhugaa; nyaata hin dhiisinaa, yeroo isaa hin turfatinaa.
- Suuta nyaadhaa, sirriitti alanfadhaa, afaan cufadhaa alanfadhaa; yeroo nyaattan hin haasa’inaa.
- Dhugaatii lallaafaa, gaam fi dhugaatii ujummoon (straw) dhuguu hir’isaa.
- Nyaata qilleensa baay’isu (baaqelaa, atara, broccoli, raafuu, qullubbii) yoo isin rakkise hir’isaa.
- Alkoolii fi dhugaatii kaafeen qaban (buna, shaayii) hir’isaa.
- Dhiphina hir’isuuf mala boqonnaa barbaadaa; sochii qaamaa yeroo hunda godhaa.
- Nyaata tokko booda rakkoon yoo dhufe (fakkeenyaaf aannan), barreessaa ogeessa fayyaatti agarsiisaa.
Yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna?
- Mallattoolee balaa armaan olii keessaa tokko yoo jiraate.
- Garaa iyyuu, bokokuu ykn dhukkubbiin garaa yoo hin dhaabbanne ykn deddeebi’e.
- Ulfaatinni qaamaa sababa malee yoo hir’ate.
- Nyaata tokko booda yeroo hunda garaan isin rakkisa yoo ta’e.
Gaaffilee ogeessa fayyaaf
- Garaa iyyuun koo idilee moo dhibee biraa agarsiisa?
- Aannan ykn nyaata biraa qaamni koo hin obsine ta’uu danda’aa?
- Qorannoo sagaraa ykn dhiigaa barbaachisaadhaa?
- Nyaata kam hir’isuu qaba?
Maddoota
- https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/gas-digestive-tract/definition-facts
- https://www.nhs.uk/conditions/flatulence/
- https://www.nhs.uk/conditions/lactose-intolerance/
- https://www.nhs.uk/conditions/stomach-ache/
Gaaffilee fi deebii
Gaaffii jalqabaa gaafadhaa.
Mata dureewwan walqabatan
IBS: dhukkubbii garaa, bokokuu fi amala sagaraa jijjiiramuu
ወተት አለመስማማት
Dhukkubbiin garaa deddeebi’u hundi ameebaa ykn taayifooyidii miti
Gogiinsa garaa: mallattoolee fi waan gargaaru Kun barnootaaf qofa; gorsa yaalaa dhuunfaa hin bakka bu’u. Balaa hatattamaa irratti tajaajila naannoo keessanii waamaa; Ameerikaatti 911.
Barreeffamoota hunda · Waa’ee keenya · Nu quunnamaa