የምራቅ እጢ ጠጠር፦ በምግብ ሰዓት የሚመጣ እብጠትና ሕመም

Name: የምራቅ እጢ ጠጠር፦ በምግብ ሰዓት የሚመጣ እብጠትና ሕመም
Creator: Hikimna

Salivary gland stones: swelling and pain at mealtimes

ቪዲዮ · Dr. Abiy

ጽሑፍ፦ ሕክምና · Prepared by Hikimna · 2026-10-21

ምንድን ነው?

ምራቅ የሚመረተው በምራቅ እጢዎች (salivary glands) ነው። ዋናዎቹ እጢዎች ከጆሮ ፊት ለፊት በጉንጭ አካባቢ፣ ከመንጋጋ ስርና ከምላስ ስር ይገኛሉ። ምራቁ በቀጭን ቱቦ (duct) በኩል ወደ አፍ ይፈሳል።

አንዳንድ ጊዜ በእጢው ወይም በቱቦው ውስጥ ትንሽ ጠንካራ ጠጠር (salivary stone) ይፈጠራል። አብዛኛው ጠጠር (ከ10 ስምንት እስከ ዘጠኙ ገደማ) የሚፈጠረው ከመንጋጋ ስር ባለው እጢ (submandibular gland) ውስጥ ነው። ጠጠሩ ቱቦውን ሲዘጋ ምራቁ መውጣት አይችልም፤ ይጠራቀማል። የቆመ ምራቅ ለባክቴሪያ ኢንፌክሽን ምቹ ስለሆነ እጢው ሊያብጥና ተደጋጋሚ ኢንፌክሽን (sialadenitis) ሊይዘው ይችላል።

ብዙ ጊዜ ከባድ ችግር አይደለም፤ ትንሽ ጠጠር አንዳንዴ በራሱ ይወጣል። ጠጠሩ እስኪወጣ ወይም እስኪወጣለት ግን ምልክቶቹ ይቀጥላሉ። ጠጠሩ ለምን እንደሚፈጠር በትክክል አይታወቅም።

አደገኛ ምልክቶች

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

እብጠቱ በፍጥነት ወደ አንገት ወይም ወደ ምላስ ስር ሲሰፋ።
ለመተንፈስ፣ ለመዋጥ ወይም ምራቅ ለመዋጥ ሲቸገሩ።
አፍን ለመክፈት ሲያቅት ወይም ምላስ ወደ ላይ ሲገፋ።
ከፍተኛ ትኩሳት፣ ብርድ ብርድ ማለትና በጣም የመታመም ስሜት ሲኖር።

ይህ ወደ ሰፊ ኢንፌክሽን ወይም መግል መቋጠር (abscess) እየተቀየረ መሆኑን ሊያሳይ ይችላል። በአሜሪካ 911 ይደውሉ። በአዲስ አበባ የቀይ መስቀል አምቡላንስ 907 ነው። በሌላ ቦታ ያሉ የአካባቢዎን የአደጋ ጊዜ አገልግሎት ያግኙ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?

ብዙ ውሃ ይጠጡ።
ምራቅ እንዲበዛ ከስኳር ነፃ ማስቲካ ያኝኩ ወይም ከስኳር ነፃ ከረሜላ ይምጡ።
ጠጠሩ ባለበት አካባቢ በቀስታ ያሹ።
ሕመምና እብጠት ካለ በመድኃኒት ቤት የሚገኝ የሕመም ማስታገሻ (paracetamol ወይም ibuprofen) በማሸጊያው መመሪያ መሠረት መውሰድና በረዶ መምጠጥ ይችላሉ።
ጠጠሩን በመርፌ፣ በቢላ ወይም በሌላ ስለታም ነገር ለማውጣት አይሞክሩ፤ ቁስልና ኢንፌክሽን ሊያመጣ ይችላል።

ምልክቶች

ከመንጋጋ ስር፣ ከምላስ ስር ወይም በጉንጭ አካባቢ የሚመጣና የሚሄድ እብጠት።
በምግብ ሰዓት ወይም ምግብ ሲያስቡ የሚጨምር ሕመምና እብጠት፤ ብዙ ጊዜ ከአንድ እስከ ሁለት ሰዓት ይቆያል።
በአፍ ውስጥ የሚመጣና የሚሄድ ደብዛዛ ሕመም።
አንዳንዴ ከምላስ ስር ነጭና ጠንካራ ጠጠር ሊታይ ወይም ሊዳሰስ ይችላል።
ኢንፌክሽን ሲኖር፦ ሕመም፣ መቅላት፣ በአፍ ውስጥ መግል ወይም መጥፎ ጣዕም፣ ትኩሳት።

ሐኪም መቼ ማየት?

ጠጠሩ ወይም እብጠቱ በራሱ ካልጠፋ።
እብጠቱ በምግብ ሰዓት በተደጋጋሚ ከተመለሰ።
የኢንፌክሽን ምልክት ካለ፦ ሕመም፣ መቅላት፣ መግል ወይም ትኩሳት።
ከምግብ ጋር የማይገናኝ፣ የማይጠፋ ወይም እያደገ የሚሄድ እብጠት ካለ፤ ሌሎች ምክንያቶችም ስላሉ መመርመር ያስፈልጋል።

ሐኪሙ ትንሽና ቅርብ ያለ ጠጠርን በቀጭን መሣሪያ በአፍ በኩል ሊያወጣ ይችላል። ኢንፌክሽን ካለ መድኃኒት ሊያዝ ይችላል። ጠጠሩን ለማግኘት አልትራሳውንድ (ultrasound) ወይም ሲቲ ስካን (CT scan) ሊያስፈልግ ይችላል። ዛሬ ብዙ ጠጠሮች እጢውን ሳያስወጡ ይታከማሉ፤ ለምሳሌ በአፍ በኩል በሚደረግ ትንሽ ቀዶ ሕክምና ወይም በቱቦው ውስጥ በሚገባ ቀጭን ካሜራ (sialendoscopy)። እጢውን ማውጣት የሚያስፈልገው ለጥቂቶች ብቻ ነው፤ ለምሳሌ ሌሎቹ ዘዴዎች ሳይሳኩ ሲቀሩ ወይም ጠጠሩና ኢንፌክሽኑ ደጋግሞ ሲመለስ።

መከላከያ