ቀይ ሥጋ አብዝቶ መመገብ፦ ለኩላሊት፣ ለሪህና ለልብ የሚያስከትለው ተጋላጭነት
Eating too much red meat: risks for the kidneys, gout and the heart
ቪዲዮ · Dr. Sofonias Ermias
ጽሑፍ፦ ሕክምና · Prepared by Hikimna · 2026-10-21
ምንድን ነው?
ቀይ ሥጋ (red meat) የበሬ፣ የበግ፣ የፍየልና የአሳማ ሥጋ ነው። ፕሮቲን፣ ብረት (iron)፣ ዚንክና ቫይታሚን ቢ12 ይሰጣል። ስለዚህ በመጠኑ ሲበላ ጤናማ አመጋገብ አካል ሊሆን ይችላል።
ችግሩ አብዝቶ መመገብ ላይ ነው። ብዙ ቀይ ሥጋ በየቀኑ መመገብ የኩላሊት ጠጠር (kidney stones)፣ የሪህ (gout) እና የልብ ሕመም ተጋላጭነትን ሊጨምር ይችላል። በትላልቅ ጥናቶች ብዙ ቀይ ሥጋ የሚበሉ ሰዎች ለረጅም ጊዜ የኩላሊት ሕመም (chronic kidney disease) የመያዝ ዕድላቸው ከፍ ብሎ ታይቷል። የተቀነባበረ ሥጋ (processed meat) እና ቀይ ሥጋ አብዝቶ መመገብ የአንጀት ካንሰር (bowel cancer) ተጋላጭነትንም ሳይጨምር አይቀርም።
በበዓላትና በግብዣ ጊዜ ክትፎ፣ ጥብስና ቅቅል በብዛት መብላት በብዙ ቤተሰቦች የተለመደ ነው። ዋናው ምክር ሥጋን መተው ሳይሆን መጠኑን መቀነስና በሌሎች የፕሮቲን ምንጮች መተካት ነው።
አደገኛ ምልክቶች
ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦
- የደረት ሕመም ወይም ጭንቀት፣ ከትንፋሽ ማጠር፣ ከላብ ወይም ወደ ክንድና መንጋጋ ከሚዛመት ሕመም ጋር።
- ከባድ የጎን ሕመም ከትኩሳት፣ ከብርድ ብርድ ማለት ወይም ከማስመለስ ጋር።
- ሽንት ፈጽሞ መሽናት አለመቻል።
- ያበጠ፣ የሞቀና በጣም የሚያም መገጣጠሚያ ከትኩሳት ጋር።
በአሜሪካ 911 ይደውሉ። በአዲስ አበባ የቀይ መስቀል አምቡላንስ 907 ነው፤ በሌሎች ቦታዎች የአካባቢውን የድንገተኛ አገልግሎት ያነጋግሩ።
ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?
- ቀይና የተቀነባበረ ሥጋን በቀን በአማካይ ከ70 ግራም (የበሰለ ክብደት) በታች ያድርጉ። አንድ ቀን ብዙ ከበሉ በሚቀጥሉት ቀናት ይቀንሱ።
- ትንሽ ክፍል ይውሰዱ፤ ሥጋን በሳምንት ጥቂት ቀናት ብቻ ይመገቡ።
- በሥጋ ፋንታ ባቄላ፣ ምስር፣ አተር፣ ሽምብራ፣ ዓሣና እንቁላል ይጠቀሙ። ሽሮና የምስር ወጥ ጥሩ አማራጮች ናቸው።
- ስብ የበዛበትን ሥጋ ይቀንሱ፤ ስቡን ቆርጠው ያስወግዱ። ቅቤ የበዛበትን ምግብም ይቀንሱ።
- የተቀነባበረ ሥጋ (ቋሊማ፣ ቤከን፣ የታሸገ ሥጋ) ብዙ ጨው አለው፤ በጣም ይቀንሱ።
- በቂ ውሃ ይጠጡ፤ ይህ የኩላሊት ጠጠርን ለመከላከል ይረዳል።
- የኩላሊት ሕመም ካለብዎ ፕሮቲንን በራስዎ በብዛት አይቀንሱ፤ በጣም ትንሽ ፕሮቲንም ለምግብ እጥረት ይዳርጋል። ትክክለኛውን መጠን ከሐኪም ወይም ከሥነ ምግብ ባለሙያ ጋር ይወስኑ።
ምልክቶች
ቀይ ሥጋ አብዝቶ መብላት በራሱ ምልክት የለውም። ተጋላጭነቱ ግን በሚከተሉት ችግሮች መልክ ሊገለጥ ይችላል፦
- የሪህ ጥቃት፦ ድንገት፣ ብዙ ጊዜ በሌሊት፣ የሚመጣ ከባድ የመገጣጠሚያ ሕመም፣ እብጠትና መቅላት፤ በተለይ በእግር አውራ ጣት።
- የኩላሊት ጠጠር፦ በጎን ወይም በጀርባ የሚመጣ ከባድ፣ የሚመላለስ ሕመም፤ በሽንት ውስጥ ደም።
- ከፍተኛ ኮሌስትሮል (high cholesterol) ምልክት የለውም፤ የሚታወቀው በደም ምርመራ ብቻ ነው።
ሐኪም መቼ ማየት?
- ከዚህ በፊት የኩላሊት ጠጠር ወይም ሪህ ካጋጠመዎት፤ ምን ዓይነት ምግብ መቀነስ እንዳለብዎ ለማወቅ።
- የኩላሊት ሕመም፣ የስኳር በሽታ (diabetes) ወይም የደም ግፊት ካለብዎ።
- የቤተሰብ የልብ ሕመም ወይም ከፍተኛ ኮሌስትሮል ታሪክ ካለ፤ ኮሌስትሮልዎን ያስለኩ።
- የሆድ ዕቃ ልማድዎ ከተቀየረ ወይም በሰገራዎ ደም ካዩ።
መከላከያ
- ሳህንዎን በአትክልት፣ በጥራጥሬና በእህል ይሙሉ፤ ሥጋ ትንሽ ክፍል ብቻ ይሁን።
- አልኮልና ስኳር ያለባቸውን ለስላሳ መጠጦች ይቀንሱ፤ የሪህ ተጋላጭነትን ይጨምራሉ።
- ክብደትዎን ይቆጣጠሩ፤ በሳምንት ቢያንስ 150 ደቂቃ የአካል እንቅስቃሴ ያድርጉ።
- የደም ግፊት፣ የስኳርና የኮሌስትሮል ምርመራ በየጊዜው ያድርጉ።
ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው
- ለእኔ ጤና በሳምንት ምን ያህል ቀይ ሥጋ መብላት ይመከራል?
- የኩላሊት ሥራዬንና የዩሪክ አሲድ (uric acid) መጠኔን ማስለካት ያስፈልገኛል?
- ኮሌስትሮሌ ስንት ነው፤ ምን ያህል ጊዜ ማስለካት አለብኝ?
- ፕሮቲንን ከየትኛው ምግብ ባገኝ ይሻለኛል?
ምንጮች
- https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/food-types/meat-nutrition/
- https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/kidney-stones/eating-diet-nutrition
- https://www.niams.nih.gov/health-topics/gout
- https://www.nhs.uk/conditions/high-cholesterol/how-to-lower-your-cholesterol/
ጥያቄዎችና መልሶች
የመጀመሪያውን ጥያቄ ይጠይቁ።
ተያያዥ ርዕሶች
ሪህ (ጋውት)
የኩላሊት ጠጠር
ሥር የሰደደ የኩላሊት በሽታ፣ አደጋ ምክንያቶችና ቅድመ ምርመራ
በተለመዱ የኢትዮጵያ ምግቦች ጤናማ አመጋገብ ለትምህርት ብቻ ነው፤ የግል የሕክምና ምክር አይደለም። ድንገተኛ ችግር ካለ 911 (አሜሪካ) ወይም 907 (አዲስ አበባ)።
ሁሉም ጽሑፎች · ስለ እኛ · ያግኙን