የጉበት በሽታ
Liver Disease
በሐኪም (MD) የተጻፈ · Written by an MD · 2026-09-20
ምንድን ነው?
ጉበት (liver) ከሆዳችን በላይኛው ቀኝ በኩል ከጎድን አጥንቶች ስር ይገኛል። ከአምስት መቶ በላይ ተግባራትን ያከናውናል።
ዋነኞቹ የጉበት በሽታ መንስኤዎች የጉበት ብግነት ቫይረሶች (hepatitis viruses)፣ አልኮል እና በጉበት ውስጥ ስብ መከማቸት ናቸው። ሄፓታይተስ ቢ (hepatitis B) እና ሄፓታይተስ ሲ (hepatitis C) በደም፣ ባልጸዳ መርፌ እና በመውለድ ጊዜ ከእናት ወደ ልጅ ይተላለፋሉ። በአገራችን ሄፓታይተስ ቢ የተስፋፋ ስለሆነ መመርመርና መከተብ ወሳኝ ነው።
አልኮል በብዛትና በተደጋጋሚ ሲጠጣ የጉበት ሕዋሳትን ይገድላል። ስብ (fat) የቋጠረ ጉበት (fatty liver) ደግሞ ከውፍረትና ከስኳር በሽታ ጋር ይያያዛል። የማይታወቁ ቅጠላ ቅጠሎችና ባህላዊ መድኃኒቶችም ጉበትን ክፉኛ ሊጎዱ ይችላሉ። ጉዳቱ ለዓመታት ከቀጠለ ጤናማው ሕዋስ በጠባሳ እየተተካ ይሄዳል፤ ይህ የጉበት መጨማደድ (cirrhosis) ይባላል። የተጨማደደ ጉበት ሥራውን በአግባቡ መሥራት አይችልም፤ የጉበት ካንሰር (liver cancer) ተጋላጭነትንም ይጨምራል።
አደገኛ ምልክቶች
ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦
- ዓይንና ቆዳ ቢጫ መሆን።
- ሆድ በፈሳሽ መነፋትና እግር ማበጥ።
- ደም ማስመለስ ወይም ጥቁር ሰገራ።
- ግራ መጋባት፣ ከባድ እንቅልፍ ወይም ራስን መሳት።
ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?
- አልኮልን ያቁሙ ወይም በእጅጉ ይቀንሱ። ይህ ጉበትን ያሳርፋል።
- የማይታወቁ ቅጠላ ቅጠሎችና ባህላዊ መድኃኒቶች አይውሰዱ፤ ጉበትን ክፉኛ ሊጎዱ ይችላሉ።
- ጤናማ ክብደት ይጠብቁ፣ አትክልትና ፍራፍሬ ይመገቡ፣ ሰውነትዎን ያንቀሳቅሱ። ይህ ስብ እንዳይከማች ይረዳል።
- የስኳር በሽታ ካለብዎ በደንብ ይቆጣጠሩ።
- ማንኛውንም አዲስ መድኃኒት ከመውሰድዎ በፊት ሐኪምዎን ያማክሩ።
ምልክቶች
- የጉበት በሽታ ብዙ ጊዜ በመጀመሪያ ምንም ምልክት አያሳይም።
- ድካም፣ የምግብ ፍላጎት መቀነስ ወይም ማቅለሽለሽ ሊኖር ይችላል።
- ዓይንና ቆዳ ቢጫ መሆን (jaundice)።
- ሆድ በፈሳሽ መነፋት።
- እግር ማበጥ።
የመጨረሻዎቹ ሦስቱ የከፋ ጉዳት ምልክቶች ናቸው።
ሐኪም መቼ ማየት?
- ቀላል የደም ምርመራ የጉበትን ጤንነት ማሳየት ይችላል። ምልክት ባይኖርም ምርመራ ያድርጉ።
- ሄፓታይተስ ቢ እና ሲ ይመርመሩ፤ ሄፓታይተስ ቢ ካልተከተቡ ይከተቡ።
- አልኮል በብዛት የሚጠጡ ከሆኑ፣ ውፍረት ወይም የስኳር በሽታ ካለብዎ ቀደም ብለው ይመርመሩ።
- ዓይን ወይም ቆዳ ቢጫ ከሆነ፣ ሆድ ከተነፋ ወይም እግር ካበጠ ሳይዘገዩ።
በሽታው ቀድሞ ከታወቀ ጉበት የመዳንና የማገገም እድሉ ሰፊ ነው።
መከላከያ
- የሄፓታይተስ ቢ ክትባት ይውሰዱ፤ ቤተሰብዎም ይከተቡ።
- ያልጸዳ መርፌ አይጠቀሙ፤ ምላጭና ሌሎች ደም የሚነኩ ዕቃዎችን አይጋሩ።
- ነፍሰ ጡር እናቶች በእርግዝና ክትትል ጊዜ ሄፓታይተስ ቢ ይመርመሩ።
- አልኮል ያቁሙ ወይም ይቀንሱ።
- ጤናማ ክብደት ይጠብቁ፣ አትክልትና ፍራፍሬ ይመገቡ፣ በየቀኑ ይንቀሳቀሱ።
- የማይታወቁ ባህላዊ መድኃኒቶችን ያስወግዱ።
ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው
- ሄፓታይተስ ቢ እና ሲ ተመርምሬያለሁ? ክትባት ያስፈልገኛል?
- የጉበት የደም ምርመራ ውጤቴ ምን ያሳያል?
- ስብ የቋጠረ ጉበት አለብኝ? ምን ላድርግ?
- የምወስዳቸው መድኃኒቶች ጉበቴን ይጎዳሉ?
ጥያቄዎችና መልሶች · 6
non-alcholic fatty liver አለብህ ከተባልኩኝ 2 ዓመት አለፈኝ ሰሞኑን ደሞ ድጋሚ ቼክ ሳደርግ Grade 3 ደርሷል እና ደሞ ትንሽ መቆጣት ያሳያል አሉኝ ብዙ ብዙ ብሞክርም አልቀንስ አለኝ
Grade 3 ሆኖ መቆጣት ከታየ ዋናው ነገር ክብደት መቀነስ ነው። ከሰውነት ክብደት ከ7 እስከ 10 በመቶ ቀስ ብሎ መቀነስ የጉበት ስብንም መቆጣቱንም እንደሚቀንስ ጥናቶች ያሳያሉ። ስኳር የበዛባቸው መጠጦችን ማቆም፣ አልኮል አለመጠጣትና በሳምንት አብዛኛውን ቀን መራመድ ይረዳል። ስኳርና ኮሌስትሮልም መታየት አለባቸው። መቆጣት ስላለ ጠባሳ መጀመሩን የሚያሳይ ምርመራ (FibroScan) ከጉበት ሐኪም ጋር መከታተል ጥሩ ነው።
ለጉበት በሽታ ምን ትመክራለህ
የትኛው ነው፣ የጉበት ስብ ነው ወይስ ሄፓታይተስ? ለሁለቱም ቅጠል የሚፈውሰው የለም፤ አንዳንድ የእፅዋት ማሟያዎች ደግሞ ጉበትን ራሱ ይጎዳሉ። የሚረዳው አልኮል ማቆምና ክብደት መቀነስ ነው።
ene ygubet seb alebshe tbeyalwe men madrge alebge ebakhe negrge
Yegubet seb bemegebna beenkisikase yimelesal. Sukarna leslassa qinsu, alkol aqumu, beken 30 dekika teramemedu. Kebadet tinishem bitkenesu gubetu lay tiliq leweth yimetal.
የጉበት ስብ አለብክ ተብያለው መላ በለኝ
የጉበት ስብ ብዙ ጊዜ በአኗኗር ለውጥ ይመለሳል፤ ከክብደታችሁ ከአምስት እስከ አስር በመቶ መቀነስ ብቻ ስቡን በግልጽ ይቀንሳል። አንደኛ፣ ለስላሳ መጠጥ፣ ጣፋጭና ነጭ ዱቄትን ቀንሱ። ሁለተኛ፣ በሳምንት ቢያንስ አምስት ቀን ግማሽ ሰዓት ፈጠን ብላችሁ ተራመዱ። ሦስተኛ፣ አልኮል አቁሙ፤ ስኳርና ኮሌስትሮልም ተመርመሩ።
አይኔ ቢጫ ሆነ ምድን ነዉ
ዓይን ቢጫ መሆን ከትኩሳት፣ ከከባድ የሆድ ሕመም፣ ከደም ማስመለስ ወይም ከግራ መጋባት ጋር ከመጣ ዛሬውኑ ድንገተኛ ክፍል ይሂዱ። እነዚህ ባይኖሩም ብዙ ጊዜ የጉበት ወይም የሐሞት መተላለፊያ ችግር ምልክት ስለሆነ በአንድ ሁለት ቀን ውስጥ ሐኪም አይተው የደም ምርመራ ያድርጉ። እስከዚያ አልኮልና ባህላዊ መድኃኒት አይውሰዱ።
ለመጀመሪያ ጊዜ የስኳርና የኮሌስትሮል መድኃኒት ስጀምር ሽንቴ ተለውጦ ወፍራምና ቢጫ ሆነ፤ ከ15 ቀን በኋላ አይኔ ቢጫ ሆነ። ምንድነው? ምግብ ትንሽ ከገባ ያቃጥለኛል፣ ልውጣ ይለኛል።
አዲስ መድኃኒት ከጀመርሽ በኋላ ዓይን ቢጫ መሆኑ ጉበት እየተቸገረ መሆኑን ሊያሳይ ይችላል። ሳትዘገዪ ዛሬውኑ ያዘዘልሽን ሐኪም አግኝተሽ የጉበት ምርመራ አድርጊ።
ተያያዥ ርዕሶች
ሄፓታይተስ ቢና ሲ፣ ስርጭት፣ ምርመራና መከላከል
አልኮል በአእምሮ፣ በጉበትና በቤተሰብ ጤና ላይ የሚያሳድረው ጉዳት
የሐሞት ከረጢት
የስኳር በሽታበሐኪም (MD) የተጻፈ። ለትምህርት ብቻ ነው፤ የግል የሕክምና ምክር አይደለም። ድንገተኛ ችግር ካለ 911 (አሜሪካ) ወይም 907 (አዲስ አበባ)።
ሁሉም ጽሑፎች · ስለ እኛ · ያግኙን