ሄፓታይተስ ቢና ሲ፣ ስርጭት፣ ምርመራና መከላከል

Hepatitis B and C: Transmission, Testing and Prevention

በሕክምና ባለሙያ የተገመገመ · Reviewed by a medical professional · 2026-09-20

ምንድን ነው?

ሄፓታይተስ ቢና ሲ (hepatitis B and C) ጉበትን የሚያጠቁ ቫይረሶች ናቸው። ሳይታወቁ ለረጅም ጊዜ በሰውነት ውስጥ ቆይተው የጉበት ብግነት (inflammation)፣ ጠባሳ (cirrhosis) ወይም የጉበት ካንሰር ሊያስከትሉ ይችላሉ። ብዙ ሰዎች ለዓመታት ምንም ምልክት አይሰማቸውም።

አደገኛ ምልክቶች

የዓይንና የቆዳ ቢጫ መሆን በፍጥነት እየባሰ ከሄደ።
ደም ማስታወክ ወይም ጥቁር ሰገራ።
ሆድ ወይም እግር ማበጥ።
ግራ መጋባት ወይም ከመጠን በላይ እንቅልፍ።

ቤት ውስጥ

ቫይረሱ እንዳለብዎት ከታወቀ የሕክምና ክትትልዎን አያቋርጡ፤ የታዘዘውን መድኃኒት በትክክል ይውሰዱ።
አልኮል ያስወግዱ፤ ጉበቱን የበለጠ ይጎዳል።
ማንኛውንም መድኃኒት፣ የእፅዋት ዝግጅት ወይም ተጨማሪ ምግብ ከመውሰድ በፊት ሐኪምዎን ይጠይቁ።
መላጫ፣ የጥርስ ብሩሽ፣ የጥፍር መቁረጫ ወይም መርፌ ከማንም ጋር አይጋሩ።
የቤተሰብ አባላትና የግብረ ሥጋ አጋርዎ እንዲመረመሩና ለሄፓታይተስ ቢ እንዲከተቡ ያድርጉ።
ራስዎን አያግልሉ፤ በመተቃቀፍ፣ አብሮ በመብላት ወይም በማሳል አይተላለፍም።

ምልክቶች

ብዙ ጊዜ ምንም ምልክት የለም፤ በሽታው ለዓመታት ሊደበቅ ይችላል።
ምልክት ሲኖር፦ ድካም፣ የምግብ ፍላጎት መቀነስ፣ ማቅለሽለሽ፣ በሆድ የላይኛው ቀኝ ክፍል ሕመም።
የዓይን ወይም የቆዳ ቢጫ መሆን (jaundice)፣ ጥቁር ሽንት፣ ነጣ ያለ ሰገራ።
በምልክት ላይ ብቻ ተመሥርቶ መመርመር (symptoms-only testing) በቂ አይደለም፤ ተጋላጭነትን መሠረት ያደረገ ምርመራ ያስፈልጋል።

ሐኪም መቼ ማየት?

አዋቂዎች ቢያንስ አንድ ጊዜ የሄፓታይተስ ቢና ሲ የደም ምርመራ (screening test) ያድርጉ፣ በተለይ ተጋላጭ ከሆኑ።
ነፍሰጡር እናቶች በእርግዝና ክትትል ጊዜ ይመርመሩ፤ የራሳቸውንና የልጃቸውን ጤና ይጠብቃል።
የመጀመሪያው ምርመራ ቫይረሱ መኖሩን ካሳየ ተጨማሪ ማረጋገጫ ምርመራ (confirmatory evaluation) ያስፈልጋል።
ያልተመረመረ ደም ወስደው፣ ደህንነቱ ያልተረጋገጠ መርፌ ወይም ንቅሳት ከተደረገልዎት፣ ወይም የቤተሰብ አባል ቫይረሱ ካለበት።
ሄፓታይተስ ቢ በሕክምና ክትትል ይቆጣጠራል፤ ሄፓታይተስ ሲ ደግሞ በዘመናዊ መድኃኒቶች (direct-acting antivirals) ከ95% በላይ ሰዎች ላይ ሊድን ይችላል።

መከላከያ

ለሄፓታይተስ ቢ አስተማማኝ ክትባት (HBV vaccine) አለ። ሕፃናት ከተወለዱ በኋላ ወዲያውኑ ይከተቡ፤ ያልተከተቡ አዋቂዎችም መከተብ ይችላሉ።
ለሄፓታይተስ ሲ እስካሁን ክትባት የለም፤ መከላከያው ጥንቃቄ ብቻ ነው።
ንጹህና የጸዳ የህክምና መሳሪያዎችን (sterile equipment) ብቻ ይጠቀሙ፤ የተመረመረ ደም ብቻ ይውሰዱ።
መርፌዎችንና ስለታም ነገሮችን ከማንም ጋር አይጋሩ። ንቅሳትና መበሳት በጸዳ መሳሪያ ብቻ።
አስፈላጊ በሆነበት ቦታ ሁሉ ኮንዶም ይጠቀሙ።
ነፍሰጡር እናቶች ይመርመሩ፤ ቫይረሱ ካለ ሕፃኑ ሲወለድ ወዲያውኑ ክትባት እንዲያገኝ ያድርጉ።
በሄፓታይተስ የተያዙ ሰዎችን ከማግለል (stigma) ይልቅ ወደ ምርመራ፣ ክትትልና ሕክምና እንዲደርሱ በክብር ይደግፉ።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው