ማድያት የሚመስል ግን ማድያት ያልሆነ ጥቁረት፦ ላይከን ፕላነስ ፒግመንቶሰስ

Name: ማድያት የሚመስል ግን ማድያት ያልሆነ ጥቁረት፦ ላይከን ፕላነስ ፒግመንቶሰስ
Creator: Hikimna

Lichen planus pigmentosus: dark patches that look like melasma

ጽሑፍ፦ ሕክምና · Prepared by Hikimna · 2026-10-22

ምንድን ነው?

ላይከን ፕላነስ ፒግመንቶሰስ (lichen planus pigmentosus) የላይከን ፕላነስ (lichen planus) አንድ ዓይነት ነው። ፊት፣ አንገትና ፀሐይ የሚያገኙ ሌሎች የቆዳ ክፍሎች ላይ ጥቁር ቡናማ ወይም ግራጫ የሆነ ጠፍጣፋ ጥቁረት ያመጣል። ብዙ ጊዜ ጠቆር ያለ ቆዳ ባላቸው ሰዎች ላይ ይታያል፤ በኢትዮጵያም በቆዳ ክሊኒኮች የሚታይ ችግር ነው።

ይህ ጥቁረት ማድያትን (melasma) ስለሚመስል ብዙ ሰዎች ማድያት ነው ብለው ያስባሉ። ነገር ግን የተለየ በሽታ ነው፤ ሕክምናውም ከማድያት ይለያል። ስለዚህ «ማድያት ነው» ብሎ በራስ መወሰንና የማንጫ ክሬም መቀባት ችግሩን ሊያዘገይ ይችላል።

ትክክለኛው መንስኤ ብዙ ጊዜ አይታወቅም። የሰውነት የመከላከያ ሥርዓት (immune system) ቆዳውን የሚያቆጣበት ሁኔታ ነው ተብሎ ይታሰባል። ፀሐይ፣ ፀጉርና ቆዳ ላይ የሚቀቡ አንዳንድ ነገሮች (ለምሳሌ አንዳንድ የፀጉር ቅባቶችና ቀለሞች)፣ ቆዳ ከቆዳ ጋር የሚፋተግበት ቦታ (friction)፣ የሄፓታይተስ ሲ (hepatitis C) ቫይረስና ጭንቀት (stress) ከዚህ ችግር ጋር ተያይዘው ተገኝተዋል። ተላላፊ አይደለም።

አደገኛ ምልክቶች

ይህ ጥቁረት የድንገተኛ ሕክምና የሚያስፈልገው በሽታ አይደለም። ነገር ግን ከሚከተሉት አንዱ ካለ ቶሎ ሐኪም ይዩ፦

አንድ ነጠላ ጥቁር ነጠብጣብ ቅርፁ፣ መጠኑ ወይም ቀለሙ ከተቀየረ፣ ቢደማ ወይም ቁስል ከሆነ።
አፍ ውስጥ የሚያም ቁስል ወይም ነጭ መስመሮች፣ ወይም ጥፍር ላይ ለውጥ ካለ።
የዓይን ወይም የቆዳ ቢጫ መሆን፣ የሽንት መጥቆር ወይም ከፍተኛ ድካም ካለ (የጉበት ችግር ምልክት ሊሆን ይችላል)።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?

በየቀኑ ከፀሐይ ይከላከሉ፦ ሰፊ ጥበቃ ያለው (broad-spectrum) ሰንስክሪን (sunscreen) ይቀቡ፣ ባርኔጣ ያድርጉ፣ ጥላ ይፈልጉ። ይህ ከሁሉ የሚበልጠው ጥንቃቄ ነው።
ጥቁረቱ ከጀመረ በኋላ አዲስ የጀመሩት የፀጉር ቅባት፣ የፀጉር ቀለም ወይም ክሬም ካለ ለሐኪምዎ ይንገሩ።
በሐኪም ያልታዘዘ የማንጫ ክሬም አይቀቡ። አንዳንዶቹ ሜርኩሪ ወይም ጠንካራ ስቴሮይድ ይዘዋል፤ ቆዳን ይጎዳሉ።
ሎሚ፣ ጨውና ሌሎች ነገሮችን ቀብቶ ቆዳውን አይፈትጉ። ቆዳውን ማቆጣት ጥቁረቱን ሊያባብስ ይችላል።

ምልክቶች

ፊት (ጉንጭ፣ ግንባር፣ የፊት ጎን) እና አንገት ላይ የሚወጣ ጥቁር ቡናማ ወይም ግራጫ ጠፍጣፋ ጥቁረት።
ብዙ ጊዜ ትንሽ ሆኖ ይጀምራል፤ ቀስ እያለ እየሰፋ ይሄዳል።
አንዳንዴ ብብት፣ ብሽሽትና ሌሎች የቆዳ መታጠፊያዎች ላይ ይወጣል።
አንዳንድ ሰዎች ትንሽ ማሳከክ ይሰማቸዋል፤ ብዙዎች ግን ምንም ሕመም የላቸውም።

ሐኪም መቼ ማየት?

ፊትዎ ወይም አንገትዎ ላይ ማድያት የሚመስል ጥቁረት ካዩ፣ ሳይባባስ በፊት የቆዳ ሐኪም (dermatologist) ያሳዩ። ማድያት ወይም ሌላ ዓይነት ጥቁረት መሆኑን ለመለየት ሐኪሙ አንዳንዴ ትንሽ የቆዳ ናሙና (biopsy) ሊወስድ ይችላል።
ሐኪሙ የሄፓታይተስ ሲ ምርመራ ሊያዝ ይችላል።
የሚወስዷቸውን መድኃኒቶች በሙሉ ይንገሩ፤ አንዳንድ መድኃኒቶች ላይከን ፕላነስ የሚመስል ሽፍታ ያመጣሉ።
ሕክምናው እንደ ደረጃው ይለያያል። ቀለል ያለ ከሆነ የሚቀባ መድኃኒት፣ ከበድ ያለ ከሆነ ደግሞ የሚዋጥ መድኃኒት በሐኪም ሊታዘዝ ይችላል። ለውጡ ቀስ ብሎ ስለሚመጣ ትዕግስት ያስፈልጋል።

መከላከያ