ማዲያትና የማንጫ ክሬሞች፦ ፊት ላይ የሚወጣ ጥቁር ነጠብጣብና በውስጣቸው ያለው አደጋ

• ሜርኩሪ (mercury)፦ የሜላኒንን ፕሮዳክሽን ስለሚያቆም ቆዳን በፍጥነት ያነጣል። ግን በቆዳ አልፎ ወደ ደም ይገባል፤ ኩላሊትንና ነርቭን ይጎዳል። በእርግዝናና በጡት ማጥባት ጊዜ ወደ ልጁም ሊደርስ ይችላል። ክሬሙ በእጅ፣ በትራስ፣ በፎጣና ልጅን በማቀፍ ስለሚተላለፍ፣ ክሬሙን የማይጠቀሙ የቤተሰብ አባላትም በሰውነታቸው ሜርኩሪ ተገኝቶባቸዋል።
• ጠንካራ ስቴሮይድ (strong steroid)፦ ለቆዳ በሽታ በሐኪም የሚታዘዝ ክሬም ነው። ለወራት ፊት ላይ ሲቀባ ቆዳውን ያሳሳዋል፤ ብጉር፣ የሚታዩ የደም ስሮች፣ ስትሬች ማርክ (stretch marks) እና ፈንገስ ያመጣል። ሲቆም ደግሞ ፊቱ ከበፊቱ የባሰ ሊቆጣና ሊጠቁር ይችላል።
• ሀይድሮኪኖን (hydroquinone)፦ በሐኪም ክትትል ለአጭር ጊዜ ሲሰጥ ይረዳል። ያለ ክትትል ለረጅም ጊዜ ሲቀባ ግን ቆዳን ሰማያዊ ጥቁር ሊያደርግ ይችላል (ochronosis)፤ ይህን ለማጥፋት በጣም ከባድ ነው። በአሜሪካ ከ2020 ጀምሮ ያለ ፕሪስክሪፕሽን የሚሸጥ የማንጫ ክሬም ሕጋዊ አይደለም።

• ማሸጊያው ላይ ሜርኩሪ (mercury)፣ ካሎሜል (calomel)፣ ሜርኩሪየስ ክሎራይድ (mercurous chloride) ወይም mercurio የሚል ካለ፣ ፈጽሞ አይቀቡት።
• የንጥረ ነገር ዝርዝር ከሌለው፣ ስም በሌለው ማሰሮ ከመጣ፣ ከውጭ አገር በኦንላይን በጣም ርካሽ ከተገዛ፣ ወይም በሳምንታት ውስጥ «ተአምር» ካሳየ ይጠራጠሩ።
• ስም ያለው ማሸጊያም ሙሉ ዋስትና አይደለም። ለመሸጥ ፈቃድ ያለው ምርት መሆኑን ሐኪምዎን ወይም ፋርማሲስቱን ይጠይቁ።

• ሜርኩሪ እንዳለው ከጠረጠሩ ዛሬውኑ ያቁሙ። ማሰሮውን በፕላስቲክ ከረጢት አስረው ያስቀምጡ፤ ቆሻሻ ውስጥ አይጣሉት። እንዴት እንደሚወገድ የአካባቢዎን የጤና ቢሮ ይጠይቁ።
• እጅዎን ይታጠቡ፤ ክሬሙ የነካቸውን ፎጣዎችና የትራስ ልብሶች ያጥቡ።
• ሐኪምዎን የሽንት ሜርኩሪ ቴስት (urine mercury test) ይጠይቁ። ቤት ውስጥ ሌሎች ካሉ፣ በተለይ ልጆችና እርጉዝ ሴቶች፣ እነሱም እንዲመረመሩ ይጠይቁ።
• ስቴሮይድ ክሬም ለወራት ከተቀቡ ግን በድንገት አያቁሙ፤ ሐኪም እንዴት ቀስ ብለው እንደሚቀንሱት ያሳይዎታል።

ሎሚ፣ የጥርስ ሳሙና፣ በረኪና ወይም ሌሎች «የቤት ማንጫዎች» ቆዳውን ያቃጥላሉ። የተቃጠለ ቆዳ ደግሞ ሲድን ይበልጥ ይጠቁራል።

አንገት፣ ብብት ወይም የቆዳ እጥፋት ላይ ወፍራም፣ ቬልቬት የሚመስል ጥቁር ቆዳ (acanthosis nigricans) ካለ፣ የሚያስፈልገው ክሬም ሳይሆን የስኳር ቴስት ነው። ይህ ምልክት ሰውነት ኢንሱሊንን በደንብ እየተጠቀመበት እንዳልሆነ ሊያሳይ ይችላል።

• ሰንስክሪን በየቀኑ፦ አዎ፣ ለጠቆረ ቆዳም። በየጠዋቱ ቢያንስ ኤስ ፒ ኤፍ 30 (SPF 30)፣ በተለይ ትንሽ ቀለም ያለው (tinted) ሰንስክሪን ይቀቡ፤ ከቤት ውጭ ከቆዩ ይድገሙ። ኮፍያና ጥላም ይረዳሉ።
• ትዕግስት፦ ውጤቱ በሳምንት ሳይሆን በወራት ነው የሚታየው።
• የቆዳ ሐኪም፦ ሴፍ የሆኑ ክሬሞችን በትክክለኛው መጠንና ጊዜ ያዝልዎታል፤ ክትትልም ያደርጋል።
• ምክንያቱን ማከም፦ ማዲያቱ ከወሊድ በኋላ ከመጣ ብዙ ጊዜ ቀስ ብሎ በራሱ ይቀንሳል። ከወሊድ መከላከያ ኪኒን ጋር ከመጣ ሐኪምዎን ያማክሩ።

• ሜርኩሪ ያለው ክሬም ተጠቅመው ከሆነ፣ ምልክት ባይኖርም ቴስት ለማድረግ።
• ስቴሮይድ ክሬም ለወራት ፊት ላይ ቀብተው ከሆነ።
• ነጠብጣቡ በፍጥነት ቢያድግ፣ ቅርጹ ወይም ቀለሙ ቢቀያየር፣ ቢደማ ወይም ቢያሳክክ።
• አንገት ወይም ብብት ላይ ወፍራም ጥቁር ቆዳ ካለ።

• ይህ ማዲያት ነው ወይስ ሌላ የቆዳ ችግር?
• ለቆዳዬ ቀለም የሚሆን ሴፍ ክሬም የቱ ነው፣ ለምን ያህል ጊዜስ?
• የሽንት ሜርኩሪ ቴስት ያስፈልገኛል? ቤተሰቤስ?
• የስኳር ቴስት ማድረግ አለብኝ?

• U.S. Food and Drug Administration. Mercury Poisoning Linked to Skin Products.
• U.S. Food and Drug Administration. FDA works to protect consumers from potentially harmful OTC skin lightening products (2022).
• U.S. Food and Drug Administration. Skin Facts! What You Need to Know About Skin Lightening Products.
• CDC MMWR 2012;61(2):33-36. Mercury Exposure Among Household Users and Nonusers of Skin-Lightening Creams Produced in Mexico, California and Virginia, 2010.
• Minnesota Department of Health. Skin-lightening products and mercury.
• American Academy of Dermatology. Melasma: diagnosis and treatment; Acanthosis nigricans.