Dhibee gowutii: asiidiin yuurikii akkamitti dhukkubbii buusaa fida, akkamitti yaalama

Gowutiin (gout) gosa dhibee buusaa (arthritis) kan dhukkubbii cimaa fi tasa dhufu fiduudha. Qaamni keenya asiidii yuurikii (uric acid) jedhamu ni qaba. Asiidiin kun dhiiga keessatti yoo baay’ate, buusaa naannootti kiristaalii xixiqqoo uuma. Qaamni kiristaalii kana akka diinaatti ilaalee itti bu’a; kanaafuu buusaan ni dhiita’a, ni diimata, ni ho’a, baay’ees dhukkuba.

Yeroo baay’ee quba guddaa miillaa irratti jalqaba. Garuu buusaa miillaa biraa, qurruba miillaa, harka, harka cinaa, irree ykn jilba irrattis argamuu danda’a.

Gowutiin dhiirota irratti caalaa baratamaadha, keessumaa yeroo umuriin dabalu. Dubartoota irrattis, keessumaa erga laguun dhaabbatee booda, ni mul’ata. Kanneen carraa isaa dabalan:

• Ulfaatina qaamaa baay’ee.
• Alkoolii dhuguu.
• Dhiibbaa dhiigaa ol’aanaa, kolestirooliin ol’aanaa, dhibee kalee, dhibee sukkaaraa.
• Qoricha tokko tokko, fakkeenyaaf qoricha fincaan baasu (diuretics).
• Maatii keessatti gowutiin jiraachuu.

Dhukkubbiin gowutii yaala malee yeroo baay’ee torban 1 hanga 2 tura. Yoo yaalamuu baate deebi’ee dhufuu, irra caalaa turuu, fi yeroo dheeraa booda buusaa miidhuu danda’a. Gowutiin irra deddeebi’ee yaala malee yoo ture, gogaa jalatti gufuu jajjaboo (tophi) fi dhagaa kalee (kidney stones) fiduu danda’a.

Akkamitti adda baafama?

• Ogeessi fayyaa waa’ee nyaataa fi alkoolii isin gaafachuu danda’a.
• Qorannoo dhiigaa: hamma asiidii yuurikii dhiiga keessaa safaruu.
• Yoo ifa hin taane, lilmoo qal’oon dhangala’aa buusaa keessaa fudhatanii maaykiroskooppiidhaan kiristaalii ilaaluu.
• Yoo barbaachise, suuraa buusaa (fakkeenyaaf altiraasaawundii) ilaaluu.

Yaalii

• Dhukkubbii yeroo sanaa: qoricha dhukkubbii fi dhiita’ina hir’isu ogeessi isiniif ajaje. Yoo hin fooyyoofne, ogeessi qoricha biraa filachuu danda’a.
• Deebi’ee akka hin dhufne: namoota yeroo baay’ee dhukkubsatan ykn asiidiin yuurikii isaanii baay’ee ol’aanaa ta’eef, qorichi asiidii yuurikii hir’isu ni kennama. Qoricha kana mallattoon badus, ajaja ogeessaa malee hin dhaabinaa.
• Jijjiirama jireenyaa: nyaata fayyaa qabeessa, alkoolii hir’isuu fi ulfaatina qaamaa to’achuu.

Yeroo dhukkubbiin gowutii dhufu:

• Qoricha isiniif ajajame akkuma dhukkubbiin jalqabeen fudhadhaa.
• Miilla ykn harka dhukkubu boqochiisaa, ol kaasaa.
• Kirkira (ice pack) foofaa keessatti maramee daqiiqaa 20 hin caalle buusaa irra kaa’aa; kirkira kallattiin gogaa irra hin kaa’inaa.
• Bishaan gahaa dhugaa, ogeessi akka hir’iftan yoo isinitti hin himne malee.
• Halkan uffanni siree buusaa dhukkubu akka hin tuqne godhaa; buusaa sana irratti dhiibbaa hin buusinaa.

Akka deebi’ee hin dhufneef:

• Ulfaatina qaamaa baay’ee yoo qabaattan suuta jedhaa hir’isaa; nyaata hongee (crash diet) hin godhinaa.
• Alkoolii hir’isaa; guyyoota alkoolii malee ta’an torbanitti qabaadhaa.
• Dhugaatii fi nyaata sukkaara baay’ee qaban hir’isaa.
• Bishaan gahaa dhugaa, sochii qaamaa yeroo hunda godhaa, tamboo dhiisaa.
• Qoricha qooda namaa ykn qoricha hin ajajamne hin fudhatinaa.