የጉበት ስብ (fatty liver)፦ የአኗኗር ለውጦች፣ አልኮል፣ መድኃኒትና ቡና

የጉበት ስብ (fatty liver) ማለት በጉበት ውስጥ ከሚገባው በላይ ስብ መከማቸት ነው። አብዛኛው ከአልኮል ጋር ያልተያያዘ ሲሆን አሁን ኤምኤኤስኤልዲ (MASLD) ይባላል። ከልክ ያለፈ ክብደት፣ የስኳር በሽታ (diabetes)፣ የደም ግፊትና የተዛባ ኮሌስትሮል ባለባቸው ሰዎች ላይ በብዛት ይታያል። አልኮል የሚጠጡ ሰዎች ላይም ይከሰታል።

ለጉበት ስብ በሰፊው የተፈቀደ አንድ "መድኃኒት" የለም። ዋናው ሕክምና የአኗኗር ለውጥ ነው፦ አልኮል ማቆም፣ ስብ የሚያመጡ መድኃኒቶችን ከሐኪም ጋር መገምገም፣ ክብደት መቀነስ፣ አመጋገብ ማስተካከልና ሰውነትን ማንቀሳቀስ። ክብደት መቀነስ የጉበት ስብን፣ ብግነትንና ጠባሳን (fibrosis) ሊቀንስ ይችላል።

የጉበት ስብ ያለባቸው ሰዎች ያልታወቀ የስኳር በሽታ፣ ሜታቦሊክ ሲንድሮም (metabolic syndrome) ወይም ለልብ በሽታ የሚያጋልጡ ሁኔታዎች ሊኖሯቸው ይችላሉ። ስለዚህ ጉበቱ ብቻ ሳይሆን እነዚህም መመርመር አለባቸው።

• አልኮል ያቁሙ። አልኮል የጉበት ጉዳትን ያባብሳል፤ ጠባሳ የጀመረው ጉበት ካለ ሙሉ በሙሉ ማቆም ይመከራል።
• የሚወስዷቸውን መድኃኒቶች በሙሉ ለሐኪምዎ ያሳዩ። አንዳንድ መድኃኒቶች (ለምሳሌ ስቴሮይድ፣ steroids) የጉበት ስብ ሊያመጡ ይችላሉ። መድኃኒት በራስዎ አያቋርጡ፤ መቀየር ካስፈለገ ሐኪምዎ ይወስናል።
• ክብደትዎን ቀስ በቀስ ይቀንሱ። በፍጥነት ክብደት መቀነስ ወይም መራብ ጉበትን ሊያባብስ ይችላል።
• ጣፋጭ ምግቦችን፣ ለስላሳ መጠጦችንና ጣፋጭ ጭማቂዎችን፣ በፋብሪካ የተዘጋጁ ምግቦችንና በብዛት የሚበሉ ኃይል ሰጪ ምግቦችን (ነጭ ዳቦ፣ ፓስታ፣ መኮረኒ) ይቀንሱ።
• አትክልት፣ ፍራፍሬ፣ ስብ የሌለው ስጋ፣ አሳ፣ ጥራጥሬና ስብ የቀነሰ ወተት ይምረጡ።
• በሳምንት ቢያንስ 150 ደቂቃ ሰውነትዎን ያንቀሳቅሱ።
• ቡና የሚጠጡ ከሆነ ጥቁር ቡና (ያለ ስኳር) ይምረጡ። ጥናቶች ቡና ከጉበት ስብና ከጠባሳ መቀነስ ጋር እንደሚያያዝ ያሳያሉ። ስኳር፣ ጨውና ክሬም አይጨምሩ፤ በተለይ የደም ግፊት ወይም የስኳር በሽታ ካለብዎ። ቡና ሕክምናን አይተካም፤ በእንቅልፍ፣ በልብ ምት ወይም በእርግዝና ምክንያት ቡና እንዲቀንሱ ከተነገረዎ ሐኪምዎን ይጠይቁ።
• ያልተረጋገጡ "የጉበት ማጽጃ" ሻዮችንና የእፅዋት መድኃኒቶችን አይጠቀሙ።