የጉበት ስብ፦ ሁለቱ ዓይነቶችና መንስኤዎቻቸው

ብዙ ሰዎች ጉበትን የሚጎዳው የጉበት ቫይረስ (hepatitis) ብቻ ይመስላቸዋል። ቫይረሱ በኢትዮጵያ የተለመደ ስለሆነ ብዙ ይወራል። ነገር ግን በዓለም ደረጃ በጣም የተለመደው የረጅም ጊዜ የጉበት በሽታ የጉበት ስብ (fatty liver) ነው። ከዓለም ጎልማሶች ሲሶ የሚጠጉት ይህ ችግር እንዳለባቸው ጥናቶች ያሳያሉ፤ ቁጥሩም እየጨመረ ነው።

የጉበት ስብ ማለት በጉበት ሕዋሳት ውስጥ ከሚገባው በላይ ስብ ሲከማች ነው። በሁለት ዋና ዓይነቶች ይከፈላል፦

• ከአልኮል ጋር የተያያዘ የጉበት ስብ (alcohol-related liver disease)፦ ለረጅም ጊዜ ብዙ አልኮል በመጠጣት የሚመጣ ነው። የባህል መጠጥም ሆነ በፋብሪካ የተሠራ መጠጥ ሊያመጣው ይችላል።
• ከአልኮል ጋር ያልተያያዘ የጉበት ስብ፦ ከሌሎች የጤና ችግሮች ጋር የሚያያዝ ነው። አሁን በአዲስ ስም ኤምኤኤስኤልዲ (MASLD) ይባላል፤ ከሰውነት የስብና የስኳር አጠቃቀም (metabolism) ችግር ጋር የተያያዘ መሆኑን ያሳያል።

ሁለቱም ዓይነቶች ካልታከሙ በሂደት የጉበት ብግነት (inflammation) ሊያስከትሉ፣ ጤነኛውን የጉበት ሕዋስ በጠባሳ (fibrosis) ሊተኩና ወደ ጉበት ጠባሳ (cirrhosis) ወይም ወደ ጉበት ካንሰር (liver cancer) ሊያድጉ ይችላሉ። ብዙ ሰዎች ግን በመጀመሪያው ደረጃ ላይ ብቻ ይቆያሉ፤ በጊዜ ከታወቀ ደግሞ መመለስ ይቻላል።

• አልኮል የሚጠጡ ከሆነ ይቀንሱ ወይም ያቁሙ፤ ከአልኮል ጋር በተያያዘ የጉበት ስብ፣ መጠጥ ካቆሙ ጉበቱ ብዙ ጊዜ ሊያገግም ይችላል።
• ክብደትዎ ከልክ ያለፈ ከሆነ በተለይም የሆድ አካባቢ ስብ (ቦርጭ) ካለ፣ ቀስ በቀስ ለመቀነስ ይሞክሩ።
• አዘውትረው ሰውነትዎን ያንቀሳቅሱ፤ ስኳርና ስብ የበዛባቸውን ምግቦች ይቀንሱ።
• የስኳር በሽታ፣ የደም ግፊት ወይም የኮሌስትሮል መድኃኒት ካለዎት በታዘዘው መሠረት ይውሰዱ።
• ጉበትን "ያጸዳሉ" የሚባሉ ያልተረጋገጡ የእፅዋት ወይም የባህል መድኃኒቶችን አይውሰዱ፤ አንዳንዶቹ ጉበትን ሊጎዱ ይችላሉ።