ጾምና ሰውነታችን፦ ሰዓት በሰዓት ምን ይሆናል?

ጾም ላይ ጤናማ ሰው የሚያስተውላቸው ነገሮች፦

• ረሃብ በሞገድ ወይም ዌቭ (wave) ይመጣል። ግሬሊን (ghrelin) የሚባለው የረሃብ ሆርሞን በለመዱት የምግብ ሰዓት ይነሳል፣ ከጥቂት ደቂቃዎች በኋላ ይወርዳል። ሞገዱን ካሳለፉት ረሃቡ ራሱ ይሄዳል።
• የመጀመሪያው ቀን ራስ ምታት። አብዛኛው ጊዜ ረሃብ አይደለም። ቡና የሚጠጡ ከሆነ ካፌን (caffeine) በድንገት ሲቆም ራስ ምታት፣ እንቅልፍ ማብዛት፣ መነጫነጭና ማተኮር መቸገር ይመጣል፤ ብዙ ጊዜ በጥቂት ቀናት ውስጥ ይጠፋል MedlinePlus። አለበለዚያ የውሃ እጥረት ነው።
• የውሃ እጥረት (dehydration) ምልክቶች፦ ብዙ መጠማት፣ አፍ መድረቅ፣ ሽንት መቀነስና መጥቆር MedlinePlus።
• ወደ ማታ አካባቢ አንዳንዶች «ማይንዴ ክሊር (clear) ሆነ» ይላሉ፤ ሰውነት ነዳጁን ከስኳር ወደ ስብ የሚቀይርበት ጊዜ ነው።
• ጾም ሲፈታ በጣፋጭ ጁስ ወይም ስኳር ከጀመሩ፣ ከአንድ ሰዓት አካባቢ በኋላ ድካምና እንቅልፍ ሊሰማዎት ይችላል።

ከጾሙ ሳምንታት በፊት ሐኪምዎን ያማክሩ፣ ከሚከተሉት አንዱ ካለብዎ፦

• ኢንሱሊን (insulin) ወይም እንደ ግሊክላዛይድ (gliclazide)፣ ግሊሜፒራይድ (glimepiride)፣ ግሊፒዛይድ (glipizide) ያሉ ሰልፎኒልዩሪያ (sulfonylurea) ኪኒኖችን የሚወስዱ። የደም ስኳራቸው በጣም ሊወርድ ይችላል፤ የመድኃኒት ሰዓትና መጠን መስተካከል ያስፈልገዋል NHS።
• ነፍሰ ጡር ወይም የሚያጠቡ እናቶች።
• የኩላሊት በሽታ (kidney disease)፣ ወይም የስኳር በሽታ ዓይንን፣ ኩላሊትን ወይም ነርቭን የጎዳባቸው ሰዎች። የኩላሊት ችግር ያለባቸው ለውሃ እጥረት የበለጠ ተጋላጭ ናቸው MedlinePlus።
• ከምግብ ጋር የሚወሰድ መድኃኒት ያላቸው (ለምሳሌ የደም ግፊት፣ የልብ፣ የሚጥል በሽታ መድኃኒት)።
• ልጆች። የሁለቱም እምነት ደንብ ትንንሽ ልጆችን ከሙሉ ጾም ነጻ ያደርጋል፤ የሚያድግ ልጅ በቂ ምግብና ውሃ ይፈልጋል።
• በጾም ወቅት የደም ስኳር በተደጋጋሚ ከወረደ ወይም ራስዎን ከሳቱ፣ ጾሙን ከመቀጠልዎ በፊት ሐኪም ያማክሩ።

በእምነት ደንብ ጤናውን ለከባድ አደጋ የሚያጋልጥ ሰው ከጾም ነጻ ነው። ሐኪምዎ ጾም ለእርስዎ ደህና መሆኑን ወይም ምን ማስተካከል እንዳለብዎ ይነግርዎታል።

• ቡና የሚጠጡ ከሆነ ከጾሙ ሳምንት በፊት ቀስ ብለው ይቀንሱ፤ የመጀመሪያው ቀን ራስ ምታት ይቀራል።
• ከጾም ውጭ ባለው ሰዓት ውሃ በደንብ ይጠጡ፤ ሽንትዎ ቀላል ቢጫ ከሆነ በቂ ውሃ አለዎት ማለት ነው።
• ጾሙ ከመጀመሩ በፊት ቀስ ብሎ የሚፈጭ ምግብ ይብሉ፤ ስኳርና የተጠበሰ ምግብ ይቀንሱ።
• የስኳር በሽታ ካለብዎ ከጾሙ በፊት ሐኪም አማክረው የመድኃኒት እቅድ ያዘጋጁ፤ በጾሙ ወቅት ደግሞ የደም ስኳርዎን ይለኩ NHS።
• በሞቃት ቀን ወይም በከባድ ሥራ ላይ ከሆኑ በተለይ ይጠንቀቁ፤ የውሃ እጥረት በፍጥነት ይመጣል።

• በጤናዬና በመድኃኒቴ ምክንያት ጾም ለእኔ ደህና ነው?
• የመድኃኒቴን ሰዓት ወይም መጠን በጾም ወቅት እንዴት ላስተካክል?
• የደም ስኳሬን በቀን ስንት ጊዜ ልለካ፣ ስንት ሲሆንስ ጾሙን ልፍታ?
• የደም ስኳር መውረድ ወይም የውሃ እጥረት ምልክት ሲመጣ ምን ላድርግ?

• NIDDK. Low Blood Glucose (Hypoglycemia).
• CDC. Low Blood Sugar (Hypoglycemia).
• NHS (Hull University Teaching Hospitals). Diabetes and Ramadan: Guidance for Fasting During the Holy Month.
• MedlinePlus. Dehydration.
• MedlinePlus. Caffeine.