ከውሻ ወይም ከእንስሳ ንክሻ በኋላ የእብድ ውሻ በሽታን መከላከል

Rabies Prevention After a Dog or Animal Bite

በሐኪም (MD) የተጻፈ · Written by an MD · 2026-09-20

የእብድ ውሻ በሽታ (rabies) በእንስሳ ምራቅ የሚተላለፍና አንጎልን የሚጎዳ ቫይረስ (virus) ነው። ብዙ ጊዜ በውሻ ንክሻ ይተላለፋል፤ ድመትና ሌሎች እንስሳትም ሊያስተላልፉ ይችላሉ።

ምልክት ከታየ በኋላ በሽታው በአብዛኛው ለሕይወት አደገኛ ነው። ነገር ግን ንክሻ ወይም ጭረት እንደደረሰ የሚወሰድ ፈጣን እርምጃ፣ ማለትም ቁስሉን በደንብ መታጠብና በዚያው ቀን ክትባት መጀመር፣ በሽታውን ሊከላከል ይችላል።

በኢትዮጵያ ያልተከተቡ የመንገድ ላይ ውሾች ብዙ ስለሆኑ፣ በተለይ ሕፃናት ለውሻ ንክሻ ተጋላጭ ናቸው። ወደ አገር ቤት የሚጓዙ የዲያስፖራ አባላትም ንክሻ ሲደርስ ምን ማድረግ እንዳለባቸው ማወቅ አለባቸው።

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

ማንኛውም የውሻ፣ የድመት ወይም የሌላ እንስሳ ንክሻ፣ ትንሽ ቢመስልም። በዚያው ቀን ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ።
ከባድ ንክሻ፣ ጥልቅ ጭረት፣ ወይም የእንስሳ ምራቅ በተሰበረ ቆዳ ላይ ከደረሰ።
ንክሻው በራስ፣ በፊት፣ በአንገት ወይም በእጅ ላይ ከሆነ።
የነከሰው እንስሳ ያለ ምክንያት የሚያጠቃ፣ ያልታወቀ ወይም ያልተከተበ ከሆነ።
ንክሻ ከደረሰ በኋላ ትኩሳት፣ ግራ መጋባት፣ ውሃ የመዋጥ ፍርሃት ወይም ሽባነት ከጀመረ፣ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (አዲስ አበባ) ይደውሉ።

ቁስሉን ወዲያውኑ በብዙ ውሃና በሳሙና ቢያንስ ለ15 ደቂቃ በደንብ ይታጠቡ። ሳሙና ከሌለ በውሃ ብቻ ብዙ ጊዜ ያጠቡት።
ቁስሉን አይቃጥሉ፣ በአፍ አይምጠጡ፣ አይቆርጡት።
ቡና ዱቄት፣ ቅቤ፣ ቅጠል ወይም ሌላ የቤት መድኃኒት አይቀቡበት። እነዚህ ቁስሉን ሊያበክሉና ሕክምናን ሊያዘገዩ ይችላሉ።
ከታጠቡ በኋላ ቁስሉን በንጹሕ ጨርቅ ይሸፍኑና በዚያው ቀን ወደ ጤና ተቋም ይሂዱ።
እንስሳውን ለመያዝ ወይም ለመግደል በራስዎ አይሞክሩ። ደህንነትን ጠብቀው ቀለሙን፣ መጠኑን፣ ባለቤቱንና የሄደበትን አቅጣጫ ያስታውሱ፤ ለአካባቢ ባለሥልጣንም ያሳውቁ።
እንስሳው ደህና ይመስላል ብለው የሰውን ሕክምና በራስዎ አያቁሙ። ለእንስሳው የሚደረግ ክትትል በእንስሳት ሐኪምና በጤና ባለሥልጣን መመሪያ ይሁን።

ምልክቶች

ሐኪም መቼ ማየት?

ማንኛውም ንክሻ ወይም ጭረት ከደረሰ፣ ትንሽ ቢመስልም፣ በዚያው ቀን።
በአሜሪካ የሌሊት ወፍ (bat) ንክኪ ካለ፣ ወይም የሌሊት ወፍ በመኝታ ክፍል ውስጥ ከተገኘ፣ ንክሻ ባይታይም ሕክምና ይፈልጉ።
ሐኪሙ የቁስሉን ጥልቀት፣ ቦታ፣ የእንስሳውን ዓይነትና የክትባት ታሪክ ገምግሞ የእብድ ውሻ ክትባት (rabies vaccine) ወዲያውኑ ሊጀምር ይችላል።
ከባድ ንክሻ፣ ጥልቅ ጭረት ወይም ምራቅ በተሰበረ ቆዳ ላይ ከደረሰ በቁስሉ ዙሪያ ተጨማሪ መድኃኒት ሊያስፈልግ ይችላል።
ክትባቱን በተሰጠው ቀጠሮ ሁሉ ይሙሉ፤ ሕመም ባይኖርም መካከል አያቋርጡ።
ቀድሞ የእብድ ውሻ ክትባት የወሰዱ ከሆነም አዲሱን ንክሻ ለባለሙያ ያሳውቁ።
ሐኪሙ የቴታነስ (tetanus) ክትባት ያስፈልግ እንደሆነም ይመለከታል።

መከላከያ