Dhiiga funyaanii (funuuna): dogoggora afur fi akkamitti dhaabuu dandeenyu
Nosebleed: four common mistakes and how to stop the bleeding
Viidiyoo · Ethio Tebib Afaan Oromoo
Barreeffama: Hikimna · 2026-10-31
Maal jechuudha?
Dhiigni funyaanii (funuuna, nosebleed/epistaxis) dhiiga funyaan keessaa dhufu kamiyyuu dha. Dhiigni kun qaawwa funyaanii fuulduraatiin ba'uu ykn gara qoonqootti gad yaa'ee afaaniin ba'uu danda'a. Funuunni baay'ee beekamaa dha; keessumaa ijoollee irratti yeroo baay'ee mul'ata, irra caalaan isaas rakkoo cimaa miti.
Funuunni baay'een ujummoolee dhiigaa baay'ee qal'aa fuuldura funyaanii keessa jiran irraa dhufa. Ujummooleen kun yeroo quba funyaan keessa galchinee qorannu, funyaan humnaan baafannu, ykn funyaan keessi gogee yeroo cittoon ka'u salphaatti ni madaa'u.
Funuunni muraasni funyaan keessa duubaa irraa dhufu; kun dhaabuuf ni ulfaata, yeroo baay'ee immoo namoota ga'eessota irratti mul'ata. Miidhaan funyaanii, rakkoo dhiigni akka hin ititne godhu fi qorichoonni dhiiga laaffisan (fakkeenyaaf warfarin) funuuna fiduu danda'u. Namoota umuriin isaanii waggaa 45 ol, dubartoota ulfaa'oo fi namoota dhiibbaa dhiigaa qaban irratti caalaatti mul'ata.
Mallattoolee balaa
Kanneen keessaa tokko yoo jiraate, hatattamaan gara mana yaalaa deemaa (Finfinnee keessatti ambulaansii Fannoo Diimaa 907; biyya biraa keessatti lakkoofsa balaa naannoo keessanii). Ofii keessaniin konkolaataa hin oofinaa:
- Erga funyaan qabattanii booda dhiigni daqiiqaa 10-15 ol yoo hin dhaabbatin.
- Dhiigni baay'ee yoo heddummaate, ykn dhiigni baay'een liqimfamee yoo haqqisiise.
- Funuunni erga mataan rukutamee booda yoo jalqabe.
- Dadhabbii, mataa naannessuu ykn hafuura baafachuu dadhabuu yoo jiraate.
Mana keessatti maal gochuu dandeenya?
- Taa'aa; mataa keessan xiqqoo fuuldura gad jedhaa; afaaniin hafuura baafadhaa.
- Kutaa funyaanii laafaa (lafee funyaanii jalaa) daqiiqaa 10-15f osoo hin gad lakkisin cimsaa qabadhaa.
- Waan qorraa (fakkeenyaaf cabbii huccuu keessatti maramee) funyaan irra kaa'uun dhiiga hir'isuu danda'a; garuu ragaan isaa baay'ee cimaa miti.
- Erga dhiigni dhaabbatee booda sa'aatii 24f funyaan humnaan hin baafatinaa, quba itti hin galchinaa, cittoo hin buqqisinaa, wanta ulfaataa hin kaasinaa, dugdaan diriirtanii hin ciisinaa.
- Ijoolleen funyaan akka hin qoranne qeensa isaanii gabaabsaa.
Dogoggora yeroo funuunaa hin godhamne
- Mataa duubatti (gara samii) deebisuu: dhiigni gara qoonqootti gad yaa'a; namni dhiiga liqimsa ykn ni qufaa'a.
- Dugdaan ciisuu: dhiigni gara duubaatti yaa'ee hedduminaan liqimfama. Dhiigni baay'een liqimfame garaa jeeqee haqqisiisuu danda'a.
- Wantoota ho'aa dhuguu: shaayii ykn bishaan ho'aan dhiigni akka itti fufu gochuu danda'a; dhiigni erga dhaabbatee booda sa'aatii 24f dhugaatii ho'aa fi alkoolii irraa of qusachuu gaarii dha.
- Iddoo dogoggoraa qabachuu: lafee funyaanii olii qabachuun dhiiga hin dhaabu. Kutaa funyaanii laafaa, qaawwa funyaanii olitti jiru qabachuu qabna.
Yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna?
- Funuunni yeroo yeroon yoo irra deddeebi'e.
- Mucaan umuriin isaa waggaa 2 gadi ta'e yoo funyaan dhiige.
- Qoricha dhiiga laaffisu (fakkeenyaaf warfarin) yoo fudhattan, ykn rakkoo dhiigni akka hin ititne godhu yoo qabaattan.
- Mallattoolee hir'ina dhiigaa yoo qabaattan: onneen saffisaan rukutuu, hafuura dhabuu, gogaa daalachuu.
Gaaffilee ogeessa fayyaaf
- Funuunni koo maaliif irra deddeebi'a?
- Qorichoonni ani fudhadhu funuuna fiduu danda'uu?
- Dhiibbaa dhiigaa koo safaramuu qabaa?
- Akkamitti irra deebi'uu isaa ittisuu danda'a?
Maddoota
- https://www.nhs.uk/conditions/nosebleed/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31910111/
Gaaffilee fi deebii
Gaaffii jalqabaa gaafadhaa.
Mata dureewwan walqabatan
Dhiibbaa dhiigaa olka’aa
Hir'ina dhiigaa: maal jechuudha, mallattoolee baratamoo fi yoom ogeessa bira deemuu qabna Kun barnootaaf qofa; gorsa yaalaa dhuunfaa hin bakka bu’u. Balaa hatattamaa irratti tajaajila naannoo keessanii waamaa; Ameerikaatti 911.
Barreeffamoota hunda · Waa’ee keenya · Nu quunnamaa