የወር አበባ መዛባት፦ ለምን ይዘገያል፣ ይቀራል ወይም ሁለት ጊዜ ይመጣል?

• ሳይክሉ ከ24 ቀን ማጠር፣ ማለትም በወር ሁለት ጊዜ መምጣት።
• ሳይክሉ ከ38 ቀን መርዘም፣ ወይም ለወራት መቅረት።
• ከወር ወደ ወር ቀኑ በጣም መቀያየር።
• በወር አበባዎቹ መሃል የሚታይ ነጠብጣብ ደም (spotting)።
• ጥቁር ወይም ቡናማ ደም፦ ብዙ ጊዜ የቆየ ደም ነው እንጂ «የቆሸሸ ደም» አይደለም።

• አንደኛ፣ እርግዝና። የወር አበባ ከቀረ መጀመሪያ ፕሪግናንሲ ቴስት (pregnancy test) ያድርጉ፤ ፋርማሲ ማግኘት ይቻላል፣ ቤት ውስጥ መስራት ይቻላል። ጡት እያጠቡ ከሆነም የወር አበባ መዘግየቱ ኖርማል ነው።
• ሁለተኛ፣ ስትረስ (stress) እና ሰውነት ላይ የሚመጣ ለውጥ። ከባድ ጭንቀት፣ ሀገር መቀየር፣ የሌሊት ሥራ፣ እንቅልፍ ማጣት፣ ክብደት በፍጥነት መጨመር ወይም መቀነስ፣ እና በጣም ከባድ ኤክሰርሳይዝ (exercise)። ይህ ሲሆን ብሬን እንቁላሉን ለጊዜው ያቆመዋል።
• ሦስተኛ፣ ፒ ሲ ኦ ኤስ (PCOS)። በጣም የተለመደ የሆርሞን ችግር ነው። ምልክቶቹ የሚዘገይ ወይም የሚቀር የወር አበባ፣ አገጭና ፊት ላይ የሚወጣ ፀጉር፣ ብጉርና ክብደት መጨመር ናቸው። ከኢንሱሊን (insulin) ጋር ስለሚያያዝ የስኳር ሪስክንም ከፍ ያደርጋል። ማስተካከል ወይም ማከም ይቻላል፤ ክብደትዎ ከፍ ያለ ከሆነ ጥቂት ኪሎ መቀነስ ብቻ እንኳን ሳይክሉን ሊያስተካክል ይችላል።
• አራተኛ፣ ታይሮይድ (thyroid) እና ፕሮላክቲን (prolactin)። ታይሮይድ ከበዛም ካነሰም ሳይክሉን ያዛባል። ሳያጠቡ ከጡት ወተት የሚመስል ፈሳሽ ከወጣ ፕሮላክቲን የሚባለው ሆርሞን ከፍ ብሎ ሊሆን ይችላል። ሁለቱም በደም ቴስት ይታወቃሉ፤ ይታከማሉም።
• አምስተኛ፣ የወሊድ መከላከያ። በተለይ ዲፖ ሾት (Depo-Provera) በመጀመሪያዎቹ ወራት ያልተጠበቀ ነጠብጣብ ደም ያመጣል፤ ከዚያ ብዙ ሴቶች ላይ የወር አበባ ጭራሹን ይቆማል። ይህ አደገኛ አይደለም። ሾቱን ካቆሙ በኋላ ግን ሳይክሉና እርግዝና እስኪመለሱ በአማካይ አስር ወር ገደማ ሊወስድ ይችላል፤ ማርገዝ ካሰቡ ቀድመው ዲፖን ያቁሙ።

አይጠራቀምም። የወር አበባ ሲቀር ደም የትም አይጠራቀምም። ነገር ግን በተለይ በፒ ሲ ኦ ኤስ ለብዙ ወራት እንቁላል ካልወጣ፣ የማሕፀን ውስጠኛው ሽፋን (endometrium) ሳይፈርስ እየወፈረ ሊሄድ ይችላል። ለዚህ ነው ረጅም ጊዜ የሚቀር የወር አበባ በሐኪም መመርመር ያለበት።

ሳይክል መዛባት መካን ነሽ ማለት አይደለም። እንቁላል አልፎ አልፎ ስለሚወጣ ማርገዝ ይቻላል፤ ግን መቼ እንደሚወጣ ማወቅ ይከብዳል። ከ35 ዓመት በታች ከሆኑ ለአንድ ዓመት ሞክረው ካልተሳካ፣ ከ35 በላይ ደግሞ ከስድስት ወር በኋላ ሐኪም ያግኙ። ሳይክሉ በጣም የተዛባ ከሆነ ግን አይጠብቁ፤ ቀድመው ይሂዱ።

• ቀድሞ መደበኛ የነበረው የወር አበባዎ ለሦስት ወር ከቀረ።
• ሳይክሉ ከ24 ቀን ካጠረ ወይም ከ38 ቀን ከረዘመ።
• በወር አበባዎቹ መሃል ወይም ከግንኙነት በኋላ ደም ከታየ።
• ማረጥ (menopause) ከደረሱ በኋላ ምንም ዓይነት ደም ከታየ።
• ሳያጠቡ ከጡት ፈሳሽ ከወጣ፣ ወይም ፊት ላይ ፀጉርና ብጉር ከጨመረ።

ብዙ ጊዜ የሚደረጉት ፕሪግናንሲ ቴስት፣ የታይሮይድና የሆርሞን የደም ቴስት፣ እና አልትራሳውንድ (ultrasound) ናቸው።

• ሳይክልዎን ይከታተሉ፤ ለውጥ ሲኖር ቶሎ ያስተውሉ።
• ክብደት ከፍ ካለ ቀስ ብሎ መቀነስ ለፒ ሲ ኦ ኤስ ይረዳል።
• ማርገዝ ካሰቡ የወሊድ መከላከያውን መቼ ማቆም እንዳለብዎ ሐኪምዎን አስቀድመው ይጠይቁ።

• የወር አበባዬ የሚዛባበት ምክንያት ምንድነው?
• ፒ ሲ ኦ ኤስ፣ ታይሮይድ ወይም ፕሮላክቲን ቴስት ያስፈልገኛል?
• ማርገዝ ብፈልግ ምን ማድረግ አለብኝ?
• ለእኔ የሚሆነው የወሊድ መከላከያ የቱ ነው?

• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Abnormal Uterine Bleeding (FAQ).
• NHS. Irregular periods.
• NICHD (NIH). Polycystic Ovary Syndrome (PCOS).
• ACOG. Polycystic Ovary Syndrome (PCOS) (FAQ).
• CDC. U.S. Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use (injectable contraception).