የአንጀት ቁስለት (IBD) ምልክቶች፦ ክሮንስና አልሰሬቲቭ ኮላይቲስ
Inflammatory bowel disease (IBD) symptoms: Crohn's disease and ulcerative colitis
ቪዲዮ · Dr. Abdo Ahmed
ጽሑፍ፦ ሕክምና · Prepared by Hikimna · 2026-10-21
ምንድን ነው?
የአንጀት ቁስለት (inflammatory bowel disease, IBD) የአንጀት ግድግዳ ለረጅም ጊዜ የሚቆስልበትና የሚያብጥበት (inflammation) በሽታ ነው። ሁለት ዋና ዓይነቶች አሉት፦ ክሮንስ (Crohn's disease) እና አልሰሬቲቭ ኮላይቲስ (ulcerative colitis)።
ክሮንስ ከአፍ እስከ መውጫ (anus) ድረስ የትኛውንም የምግብ መፍጫ ክፍል ሊያጠቃ ይችላል፤ ብዙ ጊዜ የትንሹ አንጀት መጨረሻን ያጠቃል። አልሰሬቲቭ ኮላይቲስ ደግሞ ትልቁን አንጀት (colon) እና ፊንጢጣን (rectum) ብቻ ያጠቃል።
IBD ዕድሜ ልክ የሚቆይ በሽታ ነው። ምልክቶቹ ይመጣሉ ይሄዳሉ (flare-ups and remissions)። ምልክቱ በጠፋበት ጊዜም ካልታከመ አንጀቱ መጎዳቱን ሊቀጥል ይችላል።
አደገኛ ምልክቶች
ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦
- ብዙ ደም በሰገራ መፍሰስ ወይም ማዞር።
- ከባድና የማይቋረጥ የሆድ ህመም፣ ሆድ መወጠር።
- ማስመለስ ሳያቋርጥ፣ ሰገራና አየር መውጣት ሲያቆም።
- ከፍተኛ ትኩሳት ከሆድ ህመም ጋር።
- ከባድ የሰውነት ፈሳሽ እጥረት (dehydration)።
በአሜሪካ 911 ይደውሉ። በአዲስ አበባ የቀይ መስቀል አምቡላንስ 907 ነው። በሌላ ቦታ የአካባቢዎን የአደጋ ጊዜ አገልግሎት ያግኙ።
ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?
- ተቅማጥ ካለብዎ በቂ ፈሳሽ ይጠጡ።
- ምልክቶችዎን (የሰገራ ብዛት፣ ደም፣ ህመም) ይመዝግቡና ለሐኪምዎ ያሳዩ።
- ሐኪም ሳያዝዝ እንደ አይቡፕሮፌን (ibuprofen) ያሉ የህመም መድኃኒቶችን አይውሰዱ፤ በሽታውን ሊያባብሱ ይችላሉ።
- የታዘዘልዎትን መድኃኒት ምልክቱ ቢጠፋም ሳያማክሩ አያቋርጡ።
- ሲጋራ ካጨሱ ያቁሙ፤ ክሮንስን ያባብሳል።
ምልክቶች
ምልክቶቹ በሽታው ባጠቃው ቦታ ይለያያሉ፦
- የሆድ ቁርጠትና ህመም።
- የማይቆም ወይም ተደጋጋሚ ተቅማጥ።
- ደም ወይም ንፍጥ ያለው ሰገራ።
- ቶሎ ቶሎ ወደ መጸዳጃ ቤት መጣደፍ፣ ሆድ ባዶ ሆኖም የመጸዳዳት ስሜት (ትልቁ አንጀትና ፊንጢጣ ሲጠቃ)።
- የላይኛው ክፍል ሲጠቃ፦ የሆድ መነፋት፣ የምግብ አለመፈጨትና ማስመለስ።
- ድካም፣ ትኩሳት፣ የምግብ ፍላጎት መቀነስና ክብደት መቀነስ።
- ከአንጀት ውጭ፦ የመገጣጠሚያ ህመም፣ የዓይን መቅላት ወይም ህመም፣ የቆዳ ቁስል ወይም እብጠት፣ የአፍ ቁስል።
እንደ አሜባ (amoeba) ያሉ ኢንፌክሽኖችና ሌሎች የሆድ በሽታዎች ተመሳሳይ ምልክት ስለሚያመጡ፣ IBD በምልክት ብቻ አይታወቅም።
ሐኪም መቼ ማየት?
- ተቅማጥ ወይም የሆድ ህመም ከጥቂት ሳምንታት በላይ ከቀጠለ።
- በሰገራ ደም ካዩ።
- ያለ ምክንያት ክብደት እየቀነሱ ከሆነ።
- IBD ካለብዎና ምልክቱ ከተባባሰ።
- ሐኪምዎ የደም፣ የሰገራ ምርመራና የአንጀት ምርመራ (colonoscopy) ሊያዝ ይችላል።
መከላከያ
IBD ን ሙሉ በሙሉ የሚከላከል መንገድ አይታወቅም። ነገር ግን ችግሮቹን መቀነስ ይቻላል፦
- ቀድሞ መመርመርና መታከም አንጀት እንዳይጠብ፣ እንዳይበሳ ወይም ምግብ እንዳይዘጋ ይረዳል።
- ትልቁ አንጀት ለረጅም ጊዜ ከተጠቃ የአንጀት ካንሰር ስጋት ይጨምራል፤ ሐኪምዎ የሚያዝዘውን የኮሎኖስኮፒ ክትትል ያድርጉ።
- የቫይታሚንና የማዕድን እጥረት (ለምሳሌ የደም ማነስ) እንዲመረመር ይጠይቁ።
ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው
- ምልክቶቼን ያመጣው IBD ነው ወይስ ኢንፌክሽን?
- ምን ዓይነት ምርመራ ያስፈልገኛል?
- በሽታው የትኛውን የአንጀት ክፍል አጥቅቷል?
- የአንጀት ካንሰር ክትትል መቼ ያስፈልገኛል?
ምንጮች
- https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/crohns-disease/symptoms-causes
- https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/ulcerative-colitis/symptoms-causes
- https://www.nhs.uk/conditions/crohns-disease/
- https://www.nhs.uk/conditions/ulcerative-colitis/
ጥያቄዎችና መልሶች
የመጀመሪያውን ጥያቄ ይጠይቁ።
ተያያዥ ርዕሶች
የኮሎን ካንሰር ስክሪኒንግ
አይ ቢ ኤስና ሆድ መነፋት
ዳይቨርቲኩላይቲስ (የአንጀት ኪስ እብጠት)
ተቅማጥ፣ ድርቀት፣ ኦአርኤስ እና ዚንክ ለትምህርት ብቻ ነው፤ የግል የሕክምና ምክር አይደለም። ድንገተኛ ችግር ካለ 911 (አሜሪካ) ወይም 907 (አዲስ አበባ)።
ሁሉም ጽሑፎች · ስለ እኛ · ያግኙን