የሚጥል በሽታ

Epilepsy

በሐኪም (MD) የተጻፈ · Written by an MD · 2026-09-20

ምንድን ነው?

የሚጥል በሽታ (epilepsy) ለተደጋጋሚ መናድ የሚያጋልጥ የአእምሮ በሽታ ነው። መናድ (seizure) በአእምሮ ውስጥ ከሚፈጠር ጊዜያዊ የኤሌክትሪክ እንቅስቃሴ መዛባት የሚነሳ ክስተት ነው። አንዴ መናድ ስለታየ ብቻ የሚጥል በሽታ አለ አይባልም። ሆኖም አንዳንድ ጊዜ ከአንድ መናድ በኋላም የሚጥል በሽታ ሊረጋገጥ ይችላል፤ ይህንን የነርቭ ሐኪም የመናዱን ምክንያት፣ የመደገም እድልና የምርመራ ውጤቶችን በመገምገም ይወስናል።

መንስኤዎቹ የጭንቅላት አደጋ (head trauma)፣ የአእምሮ ኢንፌክሽን (brain infection) ወይም ውርስ ሊሆኑ ይችላሉ። በብዙ ሰዎች ላይ ግን ግልጽ ምክንያት አይገኝም።

በማህበረሰባችን ውስጥ የሚጥል በሽታ እርግማን ነው ተብሎ ይታሰባል። ይህ ስህተት ነው። የሚጥል በሽታ ወደ ሌላ ሰው የማይተላለፍ (non-contagious) ህመም ነው። በሽታው በሰው ሕይወት ላይ የሚያሳድረው ተጽእኖና የድጋፍ ፍላጎት ከሰው ወደ ሰው ይለያያሉ። በሽታው የሚቆይበት ጊዜና ለሕክምና የሚሰጠው ምላሽም ይለያያሉ፤ ብዙ ሰዎች መናድን በመድኃኒት መቆጣጠርና ደስተኛ ህይወት መምራት ይችላሉ።

አደገኛ ምልክቶች

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፤ 911 (US) ወይም 907 (አዲስ አበባ) ይደውሉ፦

መናዱ አምስት ደቂቃ ወይም ከዚያ በላይ ከቆየ።
መተንፈስ ካስቸገረ።
ነፍሰጡር (pregnant) ከሆኑ።
ሰውየው ሳይነቃ ሌላ መናድ ከተከተለ።
መናዱ በውሃ ውስጥ ከተከሰተ ወይም ሲወድቅ ከባድ ጉዳት ከደረሰበት።
ለመጀመሪያ ጊዜ የተከሰተ መናድ (first seizure)፤ ወዲያውኑ ምርመራ ያስፈልጋል።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?

በየቀኑ፦

መድኃኒትዎን በሰዓቱ ይውሰዱ (medication adherence)። ማቋረጥ አደገኛ መናዶችን ያስከትላል።
በቂ እንቅልፍ ያግኙ፤ ጭንቀትን (stress) ይቀንሱ።
ቤት ውስጥ አደገኛ እቃዎችን ያስወግዱ።

መናድ ሲያጋጥም፦

ይረጋጉ። አደገኛ ነገሮችን ያርቁ።
ጭንቅላቱን ደግፈው በጎን ያስተኙት።
መናዱ የተጀመረበትን ሰዓት ይመዝግቡ።
እንቅስቃሴውን በጉልበት አይያዙ።
ወደ አፉ ምንም ነገር ማስገባት (inserting objects) ክልክል ነው።
ሙሉ በሙሉ እስኪነቃ ምግብ ወይም ውሃ አይስጡ።

ምልክቶች

የመናድ ምልክቶች ከሰው ሰው ይለያያሉ፦

ለጥቂት ሰከንዶች አፍጦ መቅረት ወይም ትኩረት ማጣት።
ከቁጥጥር ውጪ የሆነ ከባድ የሰውነት መንቀጥቀጥ።
ራስን መሳት።
መናዱ ካለፈ በኋላ ግራ መጋባት ወይም ድካም።

ባለሙያዎች የሕክምና ታሪክ (medical history) መርምረው የአእምሮ ሞገድ ምርመራ (electroencephalogram) በማድረግ ችግሩን ያረጋግጣሉ።

ሐኪም መቼ ማየት?

መናድ ለመጀመሪያ ጊዜ ከተከሰተ፣ አንድ ጊዜ ብቻ ቢሆንም፣ ወዲያውኑ ለምርመራ ሐኪም ያማክሩ፤ ተደጋጋሚ ከሆነም ሕክምና ያስፈልጋል።
መድኃኒት እየወሰዱ መናዱ ካልቆመ፣ ወይም መድኃኒቱ የጎንዮሽ ጉዳት ካመጣ።
እርጉዝ ከሆኑ ወይም ለማርገዝ ካሰቡ፣ መድኃኒቱን በራስዎ ከማቋረጥ ይልቅ ሐኪም ያማክሩ።
መደበኛ ክትትል አያቋርጡ።

መከላከያ