የዲስክ መውጣት ውስብስብ ችግሮች

Disc Herniation Complications

በሐኪም (MD) የተጻፈ · Written by an MD · 2026-09-20

ምንድን ነው?

አከርካሪያችን (spine) በተደራረቡ አጥንቶች የተሠራ ነው። በሁለት አጥንቶች መካከል ዲስክ (disc) የሚባል ለስላሳ ትራስ አለ፤ ስንራመድ፣ ስንታጠፍና ሸክም ስናነሳ የሚመጣውን ጫና ይቀንሳል። ዲስኩ ጠንካራ ውጫዊ ቀለበትና ለስላሳ ውስጣዊ ክፍል አለው። ውስጠኛው ክፍል በውጫዊው ቀለበት ስንጥቅ በኩል ወጥቶ ወደ አከርካሪው ቦይ ሲገባ፣ የዲስክ መውጣት ወይም ዲስክ ሄርኒዬሽን (disc herniation) ይባላል።

የወጣው ዲስክ አጠገቡ ያለውን የነርቭ ሥር (nerve root) በቀጥታ ሊጫን ይችላል። በተጨማሪም በአካባቢው እብጠትና ብግነት ስለሚፈጥር፣ ነርቩ ያለ ከባድ ጫናም ሊበሳጭ ይችላል። ብዙ ጊዜ ይህ ችግር በወገብ የታችኛው ክፍል፣ በኤል ፎር ኤል ፋይቭ (L4-L5) ወይም በኤል ፋይቭ ኤስ ዋን (L5-S1) መካከል ይታያል። እዚህ ያሉት ነርቮች ወደ መቀመጫ፣ ጭን፣ ባትና እግር ይሄዳሉ።

ብዙ የዲስክ መውጣቶች ያለ ቀዶ ጥገና በጊዜ ሂደት ይሻላሉ። ውስብስብ ችግሮቹን ማወቅ ግን ህመምን ለመቀነስ ብቻ አይደለም፤ ነርቭን፣ እንቅስቃሴንና የሰውነትን አስፈላጊ ተግባሮች በጊዜው ለመጠበቅ ነው።

አደገኛ ምልክቶች

አከርካሪ ገመዱ ከወገብ በላይ ያበቃል፤ ከዚያ በታች እንደ ፈረስ ጅራት የተሰባሰቡ ብዙ ነርቮች ይቀጥላሉ። ይህ ስብስብ ካውዳ ኢኳይና (cauda equina) ይባላል። ትልቅ የዲስክ ክፍል እነዚህን ነርቮች በአንድ ጊዜ ሲጫን፣ ካውዳ ኢኳይና ሲንድሮም (cauda equina syndrome) የሚባል አስቸኳይ ሁኔታ ይፈጠራል። አልፎ አልፎ የሚከሰት ቢሆንም ማወቅ ወሳኝ ነው።

ከሚከተሉት አንዱ ካለ ወዲያውኑ እርዳታ ይፈልጉ፦

ሽንት ማስጀመር መቸገር፣ ሽንት ሲወጣ ስሜቱን ማጣት፣ ፊኛ መሙላቱን አለማወቅ ወይም ሽንት ጨርሶ ማውጣት አለመቻል። አንዳንዴ የሞላው ፊኛ በጠብታ ይፈሳል።
ሰገራ መያዝ አለመቻል ወይም ሰገራ ሲወጣ ስሜቱን ማጣት።
በመቀመጫ፣ በብልት፣ በፊንጢጣ ዙሪያና በጭን ውስጠኛው ክፍል ስሜት መቀነስ። ኮርቻ በሚነካው ቦታ ስለሚታይ የኮርቻ አካባቢ መደንዘዝ (saddle numbness) ይባላል።
አዲስ የጾታ ስሜት መቀነስ ወይም ብልት መቆም አለመቻል።
በሁለቱም እግሮች እየጨመረ የሚሄድ ድክመትና መደንዘዝ።

እነዚህ ለውጦች አዲስ ናቸው፤ በህመም ብቻ ወይም በመድኃኒት የተፈጠሩ አይመስሉም። ቀጠሮ ጠብቀው አይቆዩ፤ ወዲያውኑ ወደ ድንገተኛ ሕክምና ይሂዱ። አስቸኳይ ምርመራና ኤም አር አይ (MRI) ሊያስፈልግ ይችላል፤ ከባድ ጫና ከተረጋገጠ ነርቮቹን ለማላቀቅ ፈጣን ቀዶ ጥገና ይደረጋል። ቀዶ ጥገና የደረሰውን ጉዳት ሁሉ አያጠፋም፤ ዋና ዓላማው ተጨማሪ ጉዳትን ማስቆም ነው።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?

በሚቻለው መጠን እንቅስቃሴን ይቀጥሉ። ህመምን በመፍራት መንቀሳቀስን ሙሉ በሙሉ ማቆም ጡንቻን ያዳክማል፣ መሻልንም ያዘገያል።
ረጅም ጊዜ አልጋ ላይ አይቆዩ።
በሐኪም የታዘዘ ህመም ማስታገሻ ብቻ ይውሰዱ።
ተገቢ የፊዚዮቴራፒ (physical therapy) ልምምድ በባለሙያ መመሪያ ይከተሉ።
የእግርዎን ጉልበት ይከታተሉ፤ በእግር ጣት ወይም በተረከዝ መራመድ ከከበደ ወይም እግር መጎተት ከጀመረ ይመዝግቡና ለሐኪም ይንገሩ።
ፉት ድሮፕ ካለ የመውደቅ አደጋን ይጠንቀቁ፤ ደረጃ ላይ መደገፊያ ይያዙ።
ሽንት፣ ሰገራ ወይም የኮርቻ አካባቢ ስሜት ላይ አዲስ ለውጥ ካለ ቤት አይቆዩ፤ ወዲያውኑ ወደ ድንገተኛ ክፍል ይሂዱ።

ምልክቶች

ራዲኩሎፓቲ (radiculopathy) ወይም በተለምዶ ሳያቲካ (sciatica)፦ ህመሙ ከወገብ ወይም ከመቀመጫ ተነስቶ በአንድ እግር ጀርባ ወይም ጎን በኩል እስከ እግር ጣት ድረስ ይወርዳል። አንዳንዴ እንደ መቃጠል፣ መውጋት ወይም ኤሌክትሪክ እንደመታ ይሰማል።
ማሳል፣ ማስነጠስ፣ ረጅም ጊዜ መቀመጥ ወይም ወደ ፊት መታጠፍ ህመሙን ሊያባብሰው ይችላል።
መደንዘዝና መጠቅጠቅ፦ ስሜቱ በጭን፣ በባት፣ በእግር ጫማ አካባቢ ወይም በእግር ጣቶች ላይ ይቀንሳል። ቦታውን የሚወስነው የተጎዳው ነርቭ ነው።
የጡንቻ ጉልበት መቀነስ፦ በእግር ጣት ወይም በተረከዝ መራመድ ይከብዳል፣ ደረጃ መውጣት ያቅታል፣ እግር በቀላሉ ይደክማል።
ፉት ድሮፕ (foot drop)፦ እግርን ወደ ላይ ማንሳት አይቻልም። ሲራመዱ የእግር ፊት መሬት ላይ ይጎተታል፣ የመውደቅ አደጋም ይጨምራል።
ህመሙ ለሳምንታት ወይም ለወራት ሲቆይ እንቅልፍን፣ ሥራን፣ ጉዞንና የቤተሰብ ሕይወትን ያውካል።

ነርቭ ለረጅም ጊዜ በከባድ ሁኔታ ከተጫነ፣ ጡንቻው ሊቀጥንና ጉልበቱ ሙሉ በሙሉ ላይመለስ ይችላል። ድክመቱ እየጨመረ ከሄደ ሳይዘገዩ ይመርመሩ።

ሐኪም መቼ ማየት?

ህመሙ ወደ እግር ሲወርድ ወይም መደንዘዝ ሲኖር።
ህመሙ በተገቢው ጊዜ ካልተሻለ፣ ድክመት ካለ፣ መራመድ ካስቸገረ ወይም የዕለት ተዕለት ሕይወትን በእጅጉ ካወከ።
ሐኪሙ የህመሙን መንገድ፣ የጡንቻ ጉልበትን፣ ስሜትንና ሪፍሌክስን (reflexes) በመመርመር ነርቩ ምን ያህል እንደተጎዳ ይገመግማል።
ተራ ኤክስሬይ (X-ray) አጥንትንና የአከርካሪ አሰላለፍን ያሳያል፤ ዲስኩንና ነርቩን ግን አያሳይም። ለዲስክ፣ ለነርቭና ለአከርካሪ ቦይ ኤም አር አይ ይሻላል። ግን ለእያንዳንዱ አዲስ የወገብ ህመም ወዲያውኑ አያስፈልግም።
ምንም ህመም በሌላቸው ሰዎችም የዲስክ መውጣት በምስል ሊታይ ይችላል። ስለዚህ ምስሉ፣ ምልክቱና የሰውነት ምርመራው አብረው ይተረጎማሉ። የሕክምና ውሳኔ በሦስቱም በጋራ ይወሰናል።

መከላከያ

ከባድ ነገር ሲያነሱ ጉልበትዎን አጥፈው ሸክሙን ወደ ሰውነትዎ ያቅርቡ፤ እየተጣመሙ አያንሱ።
በየቀኑ ይንቀሳቀሱ፤ የወገብና የሆድ ጡንቻዎችን ያጠናክሩ።
ጤናማ ክብደት ይጠብቁ።
ረጅም ጊዜ ተቀምጠው አይቆዩ፤ በየጊዜው ተነስተው ይራመዱ።
የዲስክ መውጣት ካለብዎ የአደጋ ምልክቶቹን ቀድመው ይወቁ። ይህ በሽንት፣ በሰገራ፣ በጾታ ተግባርና በእግር ጉልበት ላይ የሚቀር ቋሚ ጉዳትን ሊቀንስ ይችላል።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው

ህመሜ የትኛውን ነርቭ እየተጫነ ነው?
ኤም አር አይ አሁን ያስፈልገኛል?
የትኞቹ ምልክቶች ወደ ድንገተኛ ክፍል እንድሄድ ያደርጉኛል?
ቀዶ ጥገና የሚታሰበው መቼ ነው?

ምንጮች

ጥያቄዎችና መልሶች

የመጀመሪያውን ጥያቄ ይጠይቁ።

ተያያዥ ርዕሶች

የዲስክ መንሸራተት

ለልብና ለስኳር በሽታ መከላከያ የአካል እንቅስቃሴ

የተለመዱ የሕክምና ምርመራዎችን መረዳትና ለክሊኒክ ጉብኝት መዘጋጀት

በሐኪም (MD) የተጻፈ። ለትምህርት ብቻ ነው፤ የግል የሕክምና ምክር አይደለም። ድንገተኛ ችግር ካለ 911 (አሜሪካ) ወይም 907 (አዲስ አበባ)።
ሁሉም ጽሑፎች · ስለ እኛ · ያግኙን