Gosti dhiigaa daa’imaa kan abbaa fi haadhaa irraa adda ta’uu danda’aa?
Can a child's blood type differ from the parents' blood types?
Viidiyoo · Dr. Abera Olani
Barreeffama: Hikimna · 2026-10-30
Maal jechuudha?
Gaaffiin maatii hedduu: "Gosti dhiigaa daa’ima keenyaa kan abbaa ykn kan haadhaa wajjin maaliif wal hin fakkaanne?" Deebiin isaa: daa’imni gosa dhiigaa abbaa ykn haadhaa qofa hin fudhatu. Jiinii (gene) tokko abbaa irraa, tokko immoo haadha irraa fudhata. Kanaaf gosti dhiigaa daa’imaa kan maatii fakkaachuus, adda ta’uus danda’a.
Gosoonni dhiigaa gurguddoon afur: A, B, AB fi O. Jiiniin A fi jiiniin B mallattoo (antigen) qaama dhiigaa diimaa irratti uumu. Jiiniin O garuu homaa hin uumu. Kanaaf namni gosti dhiigaa isaa A ta’e, jiinii O dhoksaan baachuu danda’a. Maatiin lamaan A yoo ta’an, tokkoon tokkoon isaanii jiinii O yoo baatan, daa’imni isaanii O ta’uu danda’a.
Gabateen armaan gadii akkaataa beekamaa (ABO) agarsiisa:
| Gosa dhiigaa maatii | Gosa dhiigaa daa’imni qabaachuu danda’u |
|---|---|
| A fi A | A ykn O |
| B fi B | B ykn O |
| A fi B | A, B, AB ykn O |
| A fi O | A ykn O |
| B fi O | B ykn O |
| A fi AB | A, B ykn AB |
| B fi AB | A, B ykn AB |
| AB fi AB | A, B ykn AB |
| AB fi O | A ykn B |
| O fi O | O |
Gosti dhiigaa "pozatiivii (positive)" ykn "negaatiivii (negative)" jedhamu (RhD) immoo akkasuma dhaalama. Maatiin lamaan negaatiivii yoo ta’an, daa’imni yeroo hunda negaatiivii dha. Tokko ykn lamaan pozatiivii yoo ta’an, daa’imni pozatiivii ykn negaatiivii ta’uu danda’a.
Haala baay’ee muraasaatiin (fakkeenyaaf "Bombay" fi "para-Bombay" jedhaman) qorannoon dhiigaa idilee gosa dhiigaa sirrii hin agarsiisu. Kanaaf gosti dhiigaa daa’imaa kan maatii irraa adda ta’uun qofti mirkaneessa abbummaa (paternity test) miti. Yaaddoon yoo jiraate, ogeessa fayyaa mariisisaa.
Viidiyoo kana keessatti ogeessi fayyaa daa’immanii mudannoo daa’ima dhibee busaa (malaria) fi hanqina dhiigaa cimaa qabu, dhiigni kennamuuf, ibsa. Gosti dhiigaa daa’imaa O ta’uu isaatiin abbaan shakkii qabaate, garuu maatiin lamaan A yoo ta’anis daa’imni O ta’uu akka danda’u ibsameera.
Mallattoolee balaa
Gosti dhiigaa adda ta’uun dhibee miti. Garuu daa’imni hanqina dhiigaa cimaa ykn busaa cimaa qabaachuu danda’a. Kanneen armaan gadii keessaa tokko daa’ima keessan irratti yoo argitan, hatattamaan mana yaalaa geessaa (US 911; Finfinneetti ambulaansii Fannoo Diimaa 907; bakka biraatti tajaajila hatattamaa naannoo keessanii):
- Daa’imni hafuura baafachuu rakkata ykn ariitiin hafuura baafata.
- Daa’imni ni raafama (seizure) ykn sammuun isaa wal makee dammaquu dadhaba.
- Daa’imni baay’ee laafee, dhuguu ykn nyaachuu dide.
- Daa’imni ho’a qaamaa qaba, keessumaa naannoo busaan jirutti.
- Fuulli, arrabni ykn qeensi daa’imaa baay’ee adii (pale) ta’e.
- Fincaan daa’imaa gurraacha’aa ykn dhiigaa dha, ykn iji isaa keelloo ta’e.
Mana keessatti maal gochuu dandeenya?
- Gosti dhiigaa daa’imaa kan keessan irraa adda ta’uu isaatiin hin yaaddofinaa. Kun waan baay’ee beekamaa dha.
- Gosa dhiigaa daa’ima keessanii fi kan keessan galmeessaa qabadhaa. Yeroo dhiigni barbaachisu ni gargaara.
- Gosa dhiigaa irratti hundaa’uun shakkii maatii keessatti hin uumnaa. Gaaffii yoo qabaattan, ogeessa fayyaa gaafadhaa.
- Daa’imni ho’a qaamaa yoo qabaate, keessumaa naannoo busaa keessatti, guyyaa sana qoratamuu qaba.
- Daa’ima busaa irraa eeguuf, halkan hundaa agoobara (mosquito net) keessa ciibsaa.
Yoom ogeessa fayyaa bira deemuu qabna?
- Daa’imni keessan ho’a qaamaa, laafina ykn adiin (paleness) yoo qabaate.
- Gosa dhiigaa daa’imaa ilaalchisee bu’aan qorannoo wal hin simne yoo isin yaaddesse.
- Yeroo ulfaa, haati RhD negaatiivii yoo taate, qorannoo fi gorsa dabalataa barbaachisa.
- Mallattoolee balaa armaan olii keessaa tokko yoo jiraate, hin eeginaa.
Gaaffilee ogeessa fayyaaf
- Gosti dhiigaa daa’ima kootii maali?
- Gosti dhiigaa koo yeroo ulfaa rakkoo fiduu danda’aa?
- Daa’imni koo hanqina dhiigaa qabaa? Sababni isaa maali?
- Bu’aan gosa dhiigaa yoo wal hin simne, qorannoon dabalataa ni barbaachisaa?
Maddoota
- https://www.nhs.uk/conditions/blood-groups/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28520352/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34170641/
Gaaffilee fi deebii
Gaaffii jalqabaa gaafadhaa.
Mata dureewwan walqabatan
ወባ
በሕፃናትና ልጆች ላይ ትኩሳት፣ የአደጋ ምልክቶችና ሕክምና መፈለጊያ ጊዜ Kun barnootaaf qofa; gorsa yaalaa dhuunfaa hin bakka bu’u. Balaa hatattamaa irratti tajaajila naannoo keessanii waamaa; Ameerikaatti 911.
Barreeffamoota hunda · Waa’ee keenya · Nu quunnamaa