የወሊድ መቆጣጠሪያ ኪኒንና ካንሰር፦ የሚቀንሰውና በትንሹ የሚጨምረው
The combined birth control pill and cancer: which risks go down and which go up slightly
ቪዲዮ · Dr. Hareg
ጽሑፍ፦ ሕክምና · Prepared by Hikimna · 2026-10-31
ምንድን ነው?
ይህ ጽሑፍ የወሊድ መቆጣጠሪያ ኪኒንና የካንሰር ስጋትን ይመለከታል። ብዙ ሴቶች የሚጠይቁት ጥያቄ "ኪኒኑን ለብዙ ዓመት ብወስድ ለጡት ወይም ለማሕፀን ካንሰር ያጋልጠኛል?" የሚል ነው።
እዚህ የሚነገረው ስለ ኮምባይንድ ኪኒን (combined oral contraceptive pill) ነው። ይህ ኪኒን ሁለት ሆርሞኖችን ይዟል፤ ኢስትሮጅን (oestrogen) እና ፕሮጀስትሮን (progestogen)። እርግዝናን የሚከላከለው በሁለት መንገድ ነው፦
- እንቁላል ከኦቫሪ (ovary) እንዳይወጣ ያደርጋል።
- የማሕፀን ውስጠኛ ግድግዳ (endometrium) እንዲሳሳ ያደርጋል፤ ስለዚህ ጽንስ ለመቀበል አመቺ አይሆንም።
ኪኒኑ በካንሰር ስጋት ላይ ሁለት ዓይነት ተጽዕኖ አለው። አንዳንዶቹን ይቀንሳል፤ አንዳንዶቹን ደግሞ በትንሹ ይጨምራል።
አደገኛ ምልክቶች
ኪኒን እየወሰዱም ሆነ ሳይወስዱ ከሚከተሉት አንዱ ካለ ቶሎ ሐኪም ያማክሩ፦
- በጡት ላይ አዲስ እብጠት፣ የቆዳ መሸብሸብ ወይም ከጡት ጫፍ ደም ያለው ፈሳሽ።
- በሁለት የወር አበባ መካከል፣ ከግንኙነት በኋላ ወይም ከማረጥ (menopause) በኋላ ከብልት ደም መፍሰስ።
- የማይጠፋ የሆድ እብጠት፣ የዳሌ ህመም ወይም ቶሎ የመጥገብ ስሜት።
ኪኒን እየወሰዱ የአንድ እግር ማበጥና ህመም፣ የደረት ህመም፣ የትንፋሽ ማጠር ወይም ድንገተኛ የፊት መጣመምና የንግግር መዘበራረቅ ካለ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (አዲስ አበባ) ይደውሉ፤ ወይም በአቅራቢያዎ ወዳለ ድንገተኛ ሕክምና ይሂዱ።
ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?
- ኪኒኑን የሚወስዱ ከሆነ ስንት ዓመት እንደወሰዱ ይመዝግቡ፤ ለሐኪምዎ ይንገሩ።
- የቤተሰብዎን የካንሰር ታሪክ (በተለይ የጡትና የኦቫሪ ካንሰር) ይወቁ።
- ጡትዎን በየጊዜው ይመልከቱና ይዳስሱ፤ ለውጥ ካዩ ሐኪም ያማክሩ።
- ኪኒኑን በራስዎ ብቻ ለረጅም ዓመታት አይውሰዱ፤ ከሐኪም ጋር ይመካከሩ።
- ኪኒኑን ማቆም ከፈለጉ ሌላ የእርግዝና መከላከያ ዘዴ እንዲኖርዎ አስቀድመው ሐኪም ያማክሩ።
ምልክቶች
ኪኒኑ ራሱ የካንሰር ምልክት አያመጣም። ማወቅ ያለብዎት ነገሮች እነዚህ ናቸው፦
- የሚቀንሱት፦ የማሕፀን ግድግዳ ካንሰር (womb cancer) እና የኦቫሪ ካንሰር (ovarian cancer)። ኪኒኑን ብዙ ዓመት በወሰዱ ቁጥር የኦቫሪ ካንሰር ስጋት የበለጠ ይቀንሳል፤ ጥቅሙም ካቆሙ በኋላ ለብዙ ዓመታት ይቆያል። የዘር ስጋት (BRCA) ባላቸው ሴቶችም የኦቫሪ ካንሰር ስጋት ይቀንሳል።
- በትንሹ የሚጨምሩት፦ የጡት ካንሰር (breast cancer) እና የማሕፀን ጫፍ ካንሰር (cervical cancer)። ኪኒኑን ከ5 ዓመት በላይ መውሰድ የማሕፀን ጫፍ ካንሰርን ስጋት በትንሹ ይጨምራል። ይህ ጭማሪ ትንሽ ሲሆን ኪኒኑን ካቆሙ ከ10 ዓመት በኋላ ስጋቱ ወደ ተለመደው ይመለሳል።
- ቀድሞ የጡት ካንሰር ያለባት ወይም የነበረባት ሴት ኮምባይንድ ኪኒን ላይስማማት ይችላል፤ በውስጡ ያሉት ሆርሞኖች ካንሰሩን ሊያባብሱ ይችላሉ።
ለብዙ ሴቶች የኪኒኑ ጥቅም ከስጋቱ ይበልጣል። ውሳኔው ግን እንደ ጤናዎና እንደ ቤተሰብዎ ታሪክ ይለያያል።
ሐኪም መቼ ማየት?
- ኪኒኑን ከመጀመርዎ በፊት፤ ሐኪሙ የደም ግፊት፣ የደም መርጋት ታሪክና የጡት ካንሰር ታሪክ ይጠይቃል።
- ኪኒኑን ከ5 ዓመት በላይ ከወሰዱ ወይም ለመቀጠል ካሰቡ።
- በቤተሰብዎ የጡት ወይም የኦቫሪ ካንሰር ካለ።
- ከላይ ያሉት አደገኛ ምልክቶች ከታዩ።
መከላከያ
- የማሕፀን ጫፍ ካንሰር ምርመራ (cervical screening) እንደተመከረው ያድርጉ።
- የHPV ክትባት ለማሕፀን ጫፍ ካንሰር መከላከያ ነው።
- አያጨሱ፤ ማጨስ የማሕፀን ጫፍ ካንሰርንም የደም መርጋትንም ስጋት ይጨምራል።
- ጤናማ ክብደትና የአካል እንቅስቃሴ የማሕፀን ግድግዳ ካንሰርን ስጋት ይቀንሳሉ።
ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው
- በጤናዬና በቤተሰቤ ታሪክ ኮምባይንድ ኪኒን ለእኔ ይስማማል?
- ኪኒኑን ለብዙ ዓመት ብወስድ ጥቅሙና ስጋቱ ምንድን ነው?
- የማሕፀን ጫፍ ካንሰር ምርመራ መቼ ማድረግ አለብኝ?
- ከኪኒን ውጪ ሌላ ምን ዓይነት የእርግዝና መከላከያ አማራጭ አለኝ?
ምንጮች
- https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/combined-pill/side-effects/
- https://www.nhs.uk/contraception/methods-of-contraception/combined-pill/who-can-take-it/
- https://www.nhs.uk/conditions/cervical-cancer/causes/
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29211679/
ጥያቄዎችና መልሶች
የመጀመሪያውን ጥያቄ ይጠይቁ።
ተያያዥ ርዕሶች
የቤተሰብ ምጣኔ ዘዴዎች፣ ጥቅሞች፣ ምርጫዎችና የተሳሳቱ እምነቶች
የጡት ካንሰር ማስጠንቀቂያ ምልክቶችና የሕክምና ምርመራ
የማኅጸን ጫፍ ካንሰር ምልክቶችና የምርመራ ሂደት
የኤችፒቪ ክትባትና የማኅፀን ጫፍ ካንሰር ምርመራ ለትምህርት ብቻ ነው፤ የግል የሕክምና ምክር አይደለም። ድንገተኛ ችግር ካለ 911 (አሜሪካ) ወይም 907 (አዲስ አበባ)።
ሁሉም ጽሑፎች · ስለ እኛ · ያግኙን