አስም፣ ትክክለኛ የኢንሄለር አጠቃቀምና የቤት ውስጥ ጭስ

አስም (asthma) ሥር የሰደደ የመተንፈሻ አካል ችግር ነው። ተለዋዋጭ የሆነ የትንፋሽ ማጠር፣ ሳል፣ የደረት መጨናነቅ እና ሲርሲር የሚል የትንፋሽ ድምፅ (wheezing) ያመጣል።

እነዚህ ምልክቶች ብዙውን ጊዜ በምሽት ወይም አካላዊ እንቅስቃሴ (exercise) በሚያደርጉበት ወቅት ይባባሳሉ። ስለዚህ አስም መሆኑን በጤና ባለሙያ ትክክለኛ ምርመራ ማረጋገጥ ያስፈልጋል።

በብዙ የኢትዮጵያውያን ቤቶች የከሰል፣ የማገዶ እንጨትና የዕጣን ጭስ የተለመደ ነው። እነዚህ ጭሶች አስምን ከሚያነሱ ዋና ነገሮች (triggers) መካከል ናቸው። አስም ትክክለኛ መድኃኒት በመውሰድና አነቃቂ ነገሮችን በማስወገድ በሚገባ መቆጣጠር ይቻላል።

• ሁለት ዓይነት መድኃኒት አለ፦ ፈጣን እፎይታ የሚሰጠው ኢንሄለር (reliever) እና ዘላቂ መቆጣጠሪያው (inhaled-steroid controller)። ሁለቱን ይለዩ፤ እንደታዘዘው ይጠቀሙ።
• የህመም ምልክት ባይኖርም መቆጣጠሪያ መድኃኒትዎን የጤና ባለሙያ ሳያማክሩ አያቋርጡ።
• ኢንሄለር አጠቃቀም፦ በሚገባ ያንቀጥቅጡ፣ ትንፋሽዎን ወደ ውጭ ያስወጡ፣ ከንፈርዎን በመሳሪያው ዙሪያ አጥብቀው ይያዙ።
• አንድ ጊዜ ብቻ ይጫኑ፤ በተመሳሳይ ጊዜ ትንፋሽዎን በቀስታና በጥልቀት ወደ ውስጥ ይሳቡ።
• ከተቻለ ትንፋሽዎን ለአስር ሰከንድ ያህል አምቀው ያቆዩ፤ መድኃኒቱ በሳንባ ውስጥ በደንብ ይሰራጫል።
• ስፔሰር (spacer) የተባለውን የፕላስቲክ መሳሪያ ይጠቀሙ። መድኃኒቱ በአፍ ውስጥ ከመቅረት ይልቅ ወደ ሳንባ በተሻለ እንዲገባ ይረዳል።
• ስቴሮይድ ያለበትን ኢንሄለር ከተጠቀሙ በኋላ አፍዎን በንጹህ ውሃ ይጉመጥምጡ፤ በአፍ ውስጥ የፈንገስ ኢንፌክሽን እንዳይፈጠር ይከላከላል።
• በቤት ውስጥ የትምባሆ ጭስ ሙሉ በሙሉ ያስወግዱ፤ የከሰልና የማገዶ እንጨት ጭስ ይቀንሱ።
• የዕጣን ጭስ፣ አቧራና ሻጋታን (mould) በበቂ የቤት ውስጥ አየር ዝውውር ያርቁ። ቤተሰብን ከመውቀስ ይልቅ አብረው መፍትሔ ይፈልጉ።