ቋቁቻ (tinea versicolor)፦ መንስኤ፣ መለያና ሕክምና

Name: ቋቁቻ (tinea versicolor)፦ መንስኤ፣ መለያና ሕክምና
Creator: Hikimna

Tinea versicolor: cause, diagnosis and treatment

ጽሑፍ፦ ሕክምና · Prepared by Hikimna · 2026-10-22

ምንድን ነው?

ቋቁቻ (tinea versicolor ወይም pityriasis versicolor) የተለመደ የቆዳ ፈንገስ (fungal infection) ነው። ሁላችንም ቆዳችን ላይ የሚኖር እርሾ (yeast) አለን። ይህ እርሾ ከመጠን በላይ ሲያድግ የቆዳ ቀለም የተቀየረባቸው ነጠብጣቦች ይወጣሉ።

በሞቃትና እርጥበት ባለባቸው አካባቢዎች በጣም የተለመደ ነው። ጎጂ አይደለም፤ ከሰው ወደ ሰው አይተላለፍም፤ በንጽህና ጉድለትም አይመጣም። ብዙ ጊዜ የሚይዛቸው ሰዎች በሌላ ጤነኛ ናቸው።

ቋቁቻ ከሌሎች የቆዳ ችግሮች ጋር ሊመሳሰል ይችላል፤ ለምሳሌ ለምፅ (vitiligo)። ስለዚህ ራስዎ ከመገመት ባለሙያ ቢያሳዩ ይሻላል።

አደገኛ ምልክቶች

ቋቁቻ የድንገተኛ ሕክምና አያስፈልገውም። ነገር ግን ከሚከተሉት አንዱ ካለ ሐኪም ያሳዩ፦

ነጠብጣቦቹ ከፍ ያሉ፣ ወፍራም ቅርፊት ያላቸው ወይም በፍጥነት የሚለዋወጡ ከሆነ፤ ሌላ የቆዳ በሽታ ሊሆን ይችላል።
ቆዳው የስሜት መቀነስ (መደንዘዝ) ካለው።
የሚያሳስብዎ ሌላ የቆዳ ለውጥ ካለ።

ቤት ውስጥ ምን ማድረግ?

ፋርማሲስት ወይም ሐኪም የሚመክሩትን ፀረ-ፈንገስ ሻምፖ (antifungal shampoo፣ ለምሳሌ ketoconazole ወይም selenium sulfide) በተጎዳው ቆዳ ላይ ይቀቡ፤ በጥቅሉ ላይ እንደተጻፈው ለጥቂት ደቂቃዎች (ብዙ ጊዜ 10–15 ደቂቃ) ቆይተው ያለቅልቁ።
ፀረ-ፈንገስ ክሬም (antifungal cream) ሌላው አማራጭ ነው።
ሕክምናውን እንደታዘዘው ይጨርሱ።
ፀሐይ ላይ ቆዳን ማጥቆር (tanning) የቀለሙን ልዩነት ያጎላዋል፤ ቆዳዎን ከፀሐይ ይጠብቁ።
ቆዳን ለማንጣት የሚቀቡ ቅባቶችን (skin-lightening creams) ለዚህ አይጠቀሙ።

ምልክቶች

ጠፍጣፋ፣ ክብ፣ የቆዳ ቀለም የተቀየረባቸው ነጠብጣቦች፤ አንዳንዴ ተያይዘው ሰፋ ያለ ቦታ ይይዛሉ።
በጠቆረ ቆዳ ላይ ብዙ ጊዜ ከአካባቢው ቆዳ የቀለሉ ናቸው፤ አንዳንዴ ሮዝ ወይም ቡናማ ሊሆኑ ይችላሉ።
ብዙ ጊዜ ደረት፣ የላይኛው ጀርባ፣ የላይኛው ክንድ፣ አንገትና ሆድ ላይ ይወጣሉ።
ትንሽ ቅርፊት ሊኖራቸው ይችላል፤ አንዳንዴ ያሳክካሉ።

ሐኪም መቼ ማየት?

የቆዳዎ ቀለም ተቀይሮ ምክንያቱን እርግጠኛ ካልሆኑ።
ሻምፖና ክሬም ካልሠሩ ወይም ቋቁቻው ሰፊ ቦታ ከያዘ።
ቋቁቻው በተደጋጋሚ የሚመለስ ከሆነ።

ሐኪሙ አብዛኛውን ጊዜ በማየት ብቻ ይለየዋል። ጥርጣሬ ካለ ቆዳውን በትንሹ ፍቆ በማይክሮስኮፕ ሊመረምር ወይም ዉድስ ላምፕ (Wood's lamp) በሚባል ልዩ መብራት ሊያይ ይችላል፤ በዚህ መብራት ቋቁቻ ቢጫማ አረንጓዴ ሆኖ ይታያል። ቋቁቻው ሰፊ፣ ወፍራም ወይም ተደጋጋሚ ከሆነ የሚዋጥ ፀረ-ፈንገስ ኪኒን (antifungal tablets) ለአጭር ጊዜ ሊታዘዝ ይችላል፤ በዚህ ጊዜ ሐኪሙ ይከታተልዎታል። ኪኒኑን ያለ ሐኪም ትዕዛዝ አይውሰዱ።

መከላከያ

ፈንገሱ ከሞተ በኋላም የቆዳው ቀለም ለመመለስ ሳምንታት ወይም ወራት ሊወስድ ይችላል፤ ይህ ሕክምናው አልሠራም ማለት አይደለም።
ቋቁቻ ሊመለስ ይችላል፤ በተለይ በሞቃትና እርጥበት ባለው ወቅት።
በተደጋጋሚ የሚመለስ ከሆነ ሐኪምዎ የሚመክሩትን የሚታጠቡበት ፀረ-ፈንገስ ሳሙና ወይም ሻምፖ በየጊዜው (ለምሳሌ በወር አንድ ወይም ሁለት ጊዜ) መጠቀም እንዳይመለስ ሊረዳ ይችላል።

ለሐኪምዎ የሚጠይቋቸው