የሚጥል በሽታና በድንገተኛ መንቀጥቀጥ ጊዜ የሚደረግ የመጀመሪያ እርዳታ

የሚጥል በሽታ (epilepsy) ተደጋጋሚ ድንገተኛ መንቀጥቀጥ (seizure) የሚያመጣ ሥር የሰደደ የአንጎል ሁኔታ ነው። መንቀጥቀጡ የሚከሰተው በአንጎል ውስጥ ያለው የኤሌክትሪክ እንቅስቃሴ ለጊዜው ሲዛባ ነው።

በፍጹም ተላላፊ አይደለም። በእርግማን፣ በመንፈስ ወይም በዓይን የሚመጣ የጤና ችግር አይደለም። በኅብረተሰባችን ውስጥ ያለው የተሳሳተ አመለካከት ታካሚዎች ተደብቀው እንዲኖሩና ሕክምና እንዳያገኙ ያደርጋል።

ትክክለኛ ምርመራና በአግባቡ የሚወሰድ የታዘዘ መድኃኒት ብዙ ሰዎች መንቀጥቀጡን እንዲቆጣጠሩ (control seizures) ይረዳል። የሚጥል በሽታ ያለባቸው ሰዎች መማር፣ መሥራትና ጤናማ ኑሮ መምራት ይችላሉ።

የሚደረግ፦

• ይረጋጉ። መንቀጥቀጡ የጀመረበትን ሰዓት ይመዝግቡ፤ ጊዜውን ይለኩ።
• በአካባቢው ያሉ አደገኛ ነገሮችን (clear hazards) በፍጥነት ያርቁ።
• እየወደቀ ከሆነ ቀስ ብለው መሬት ላይ ያሳርፉት፤ ከጭንቅላቱ ሥር ለስላሳ ነገር (cushion head) ያድርጉ።
• በአንገቱ አካባቢ ያሉ ጠባብ ልብሶችን ያላሉ።
• ቀስ ብለው ወደ ጎን ያስተኙት (turn on side)፤ ትንፋሽ እንዲያገኝና ምራቅ እንዲወጣ።
• ሙሉ በሙሉ ነቅቶ ራሱን እስኪያውቅ አጠገቡ ይቆዩ። ክብሩን ይጠብቁ (preserve privacy)፤ ተመልካቾችን ያርቁ።

የማይደረግ፦

• አጥብቀው አይያዙት፤ መንቀጥቀጡን ለማስቆም አይሞክሩ።
• በአፉ ውስጥ ምንም ነገር አያስገቡ (objects in mouth)፦ ማንኪያ፣ ጣት፣ ጨርቅ። ምላሱን አይውጥም።
• መንቀጥቀጡ እስኪያልፍ ውሃ፣ ምግብ ወይም መድኃኒት በግድ አይስጡ።
• በመንቀጥቀጡ ወቅት ሰው ሰራሽ ትንፋሽ አይስጡ። ብዙ ጊዜ መንቀጥቀጡ ሲያልቅ ትንፋሹ በራሱ ይመለሳል። መንቀጥቀጡ ካለቀ በኋላ ካልተነፈሰ ወዲያውኑ 911 (US) ወይም 907 (አዲስ አበባ) ደውለው CPR ይጀምሩ።